ΣΑΡΔΕΩΝ ΚΥΡΟΣ ΜΑΞΙΜΟΣ

 

Όσο κι αν σε πικραίνουν τα πρόσωπα ποτέ μην προδώσεις τον θεσμό

 

“….προεξάρχοντος του Σεβασμιοτάτου Μητρ. Σάρδεων κου Μαξίμου…” ανέφερε η γνωστοποίηση στις ρωμέϊκες  εφημερίδες «Εμπρός» και «Απογευματινή» για την Ακολουθία του Νυμφίου της Μεγάλης Τρίτης το βράδυ στον Ιερό Ναό Αγίου Ιωάννου των Χίων στο Γαλατά. Όλοι οι πιστοί όμως γνώριζαν ότι το τροπάριο της Κασσιανής θα το έψαλλε ο Άρχων Πρωτοψάλτης του Πατριαρχικού Ναού Αγίου Γεωργίου Θρασύβουλος Στανίτσας, ο όποίος τιμής ένεκεν επισκεπτόταν τον ναό Στο Γαλατά κάθε χρόνο την ίδια μέρα μόνο και μόνο να ψάλλει το Δοξαστικό Ιδιόμελο των Αποστίχων.

Από τις 6 και μισή η εκκλησία άρχιζε να γεμίζει με πιστούς της ενορίας. Για όλους ο Στανίτσας ήταν ο σταρ των αναλογίων της Πόλης. Όχι πως οι υπόλοιποι ψάλτες υστερούσαν. Μπροστά όμως στον Στανίτσα έρχονταν δεύτεροι.,

Τα στασίδια  ήταν η μοναδική παραφωνία στην κατάνυξη της ώρας καθότι ο κόσμος σηκωνόταν όρθιος για να υποδεχθεί τον Δεσπότη που έκανε την εμφάνισή του από την νότια πύλη του Ιερού για να κατευθυνθεί στη μέση του ναού κάτω από τον μεγάλο σβηστό πολυέλεο. Όλα τα φώτα με μοναδική εξαίρεση αυτά των αναλογίων και του ιερού ήταν σβησμένα.  Στη μέση λοιπόν του ναού αγέρωχος και με ύφος ανάλογο της Μεγάλης Εβδομάδας ο Δεσπότης θα ενδυθεί τον μανδύα και αφού φορέσει  το μωβ επιρριπτάριο θα πάρει την ποιμαντορική του ράβδο και θα ανέβει στον θρόνο του την ίδια στιγμή που από το δεξί αναλόγιο ακούγονταν εις αργός ρυθμόν το “εις πολλά έτη Δέσποτα”.

Ο Όρθρος της Μεγ.Τετάρτης, καθότι αυτός ψάλλεται το εσπέρας της Τρίτης, συνήθως διαρκεί γύρω στη μιάμιση ώρα. Δεδομένης όμως της επίσημης επίσκεψης του Άρχοντος Πρωτοψάλτου η διάρκεια παρατείνονταν κατά μισή ώρα. Είκοσι εννέα λεπτά μετρημένα από τους πιστούς κρατούσε το Τροπάριο της Κασσιανής από το στόμα του Άρχοντα.

Στο δεξί αναλόγιο του ναού δέσποζε η μορφή του Χρήστου Δήμου με τους βοηθούς του και στο αριστερό του Λευτέρη Πολλάκη και αργότερα του Στέλιου Τσιλιβίδη. Δύο κανοναρχάκια στα πόδια του Λαμπαδάριου προσπαθούσαν να μάθουν τις «ιερογλυφικές» νότες της βυζαντινής μουσικής και έκαναν τα πρώτα τους βήματα σαν ισοκράτες. Ήμουν εγώ και ο φίλος μου στο Ζωγράφειο Μανώλης Αρσενιάδης. Δεν μπορώ να το κρύψω ότι ένας κρυφός ανταγωνισμός υπήρχε μεταξύ μας για το ποιος θα έλεγε το “άσπιλε”των Χαιρετισμών ή τo “κέλευσον Δέσποτα” πριν τους Αίνους σαν χοροστατούσε ο Δεσπότης.

Όταν έψαλλε το εξαποστειλάριο “ τον νυμφώνα σου βλέπω” ο Μάξιμος δάκρυζε όλο το πλήρωμα της εκκλησίας. Τόσο γλυκιά, μελωδική και σωστή φωνή είχε. Πιστεύω ότι το δίδυμο του Στανίτσα μαζί με τον Μητροπολίτη Μάξιμο ήταν και ο κυρίως λόγος που οι πιστοί κατέκλυζαν την εκκλησία εκείνη την ημέρα.

Η αγωνία των κανονάρχων ήταν μεγάλη. Σε ποιόν άραγε θα κληρώσει το κέλευσον σήμερα.

  • Έλα Δημητράκη θα το πεις; Ακούστηκε στην πλάτη μου η φωνή του κυρ Λευτέρη. Ησύχασα. Κούμπωσα τον γιακά του ράσου, έκανα νόημα του Μανώλη και στηθήκαμε απέναντι στον Δεσπότη μας. Εγώ δεξιά και ο Μανώλης δίπλα μου, αριστερά.

                                      Κέλευσον Δέσποτα Άγιε, ήχος Πρώτος.

Υπόκλιση και χειροφίλημα στο μοσχομυριστό χέρι του Μάξιμου την ίδια στιγμή που ο κυρ Χρήστος με ύφος πατριαρχικό, γιατί το κατείχε, ξεκινούσε να ψάλλει το Πάσα Πνοή και οι πολυέλεοι της εκκλησίας να ανάβουν.

Από δώ και πέρα άρχιζε η αγωνία της προσέλευσης του Στανίτσα. Όλη η ροή των Αίνων και ακολούθως των Αποστίχων έπρεπε να γίνει ανάλογα με την άφιξη του. Ένας θόρυβος από ψίθυρους στο εκκλησίασμα μαρτυρούσε την είσοδο του Άρχοντα στο Ιερό του ναού από το παραπόρτι. Και, να τον παίρνει τη θέση του κυρ Χρήστου δεξιά χαιρετά με υπόκλιση τον Δεσπότη μας, δίνει τη βάση του πλάγιου τετάρτου στους υπόλοιπους και αρχίζει να ψάλλει Κύριε η εν πολλαίς αμαρτίαις. Καρφίτσα δεν έπεφτε στο ναό, απόλυτη ησυχία στο εκκλησίασμα που προσπαθεί να καταλάβει τα λόγια της μοναχής.            Η χρονομέτρηση άρχιζε.

Ο κατά κόσμο Τσαούσης Σωτήριος ήταν Μακεδόνας. Γεννήθηκε την 7η Ιουλίου 1914 στο χωριό Αηδόνια των Τρικάλων. Μαζί με τους γονείς του Χρήστο και Τριανταφυλλιά μετανάστευσαν νωρίς στην Κωνσταντινούπολη για καλύτερη ζήση. Επειδή από μικρός είχε κλίση προς το ιερατικό αξίωμα σπούδασε στην Θεολογική Σχολή της Χάλκης από όπου αποφοίτησε αριστούχος το 1937. Γέροντάς του και Πνευματικός υπήρξε ο μητροπολίτης Χαλκηδόνας και κατοπινός Οικουμενικός Πατριάρχης  Μάξιμος ο Ε΄. Το 1938 χειροτονείται διάκονος στην ίδια μητρόπολη και πήρε το όνομα του πνευματικού του Μάξιμος. Ραγδαία υπήρξε η μετέπειτα εξέλιξη του Μάξιμου καθότι το 1941 διορίζεται υπογραμματέας του Πατριαρχείου και το 1944 προάγεται σε αρχιγραμματέα του τότε πατριάρχου Βενιαμίν του Α΄ ενώ συγχρόνως χειροτονείται πρεσβύτερος με χειροθεσία αρχιμανδρίτου. Ήταν το 1946 όταν ο τότε πατριάρχης Μάξιμος ο Ε΄ χρήζει τον τριαντάχρονο  Μάξιμο μητροπολίτη Σάρδεων συμπαραστατούμενος από τους μητροπολίτες Προύσης Πολύκαρπου, Κυδωνιών Αγαθάγγελου, Θεοδωρουπόλεως Λεόντιου, Χριστουπόλεως Μελέτιου, Χαλδίας Κύριλλου και Λαοδικείας Μάξιμου. Ο Πατριάρχης χαρακτήρισε δίκαιη την εκλογή  ως αποτέλεσμα παραδειγματικού ζήλου, ιδιάζουσας ακρίβειας τάξεως, φιλοτιμίας και αμέμπτου φιλοπονίας.

Δύο χρόνια αργότερα ανέρχεται στον πατριαρχικό θρόνο ο Αθηναγόρας ο Α΄. Με σύνεση και λογική αποφεύγοντας και προσέχοντας να μη διαταράξει τις σχέσεις του ο Σάρδεων Μάξιμος είχε πάντοτε το θάρρος να διαφωνεί σε θέματα διορθόδοξα και διαχριστιανικά και τελικά να δικαιώνεται ως επί το πλείστον με αποτέλεσμα να αυξηθεί το κύρος του στους πατριαρχικούς κύκλους. Η παραγωγική του δραστηριότητα, η ακαταπόνητος εργατικότητά του αλλά και η επιστημονική του κατάρτιση  στα εκκλησιαστικά  δρώμενα τον κατέταξαν από πολύ νωρίς ανάμεσα στους ιθύνοντες του ιστορικού Πατριαρχείου πνευματικούς ιεράρχες.

Δεν ήταν λοιπόν καθόλου τυχαίο να αναμειχθεί το όνομά του μεταξύ των υποψηφίων στην ανάδειξη του στον Πατριαρχικό Θρόνο μετά τον θάνατο του Αθηναγόρα. Και όμως. Ο ιεράρχης Σάρδεων Μάξιμος δεν είχε τέτοιες βλέψεις. Απέκλεισε το ενδεχόμενο και αρκέστηκε στην μετριόφρονα προσφορά στις υπηρεσίες του Πατριάρχου Δημητρίου τον Ιούλιο του 1972.

Γνώριζε άριστα τα διάφορα προβλήματα του Οικουμενικού Θρόνου, μέ τήν ιστορία μάλιστα τού οποίου ασχολήθηκε σε ογκώδεις τόμους με τίτλο “Τό Οικουμενικόν Πατριαρχεΐον έν τή όρθοδόξω Έκκλησία, Ίστορικοκανονική μελέτη” και “Πατριαρχικόν “Ιδρυμα Πατερικών Μελετών”.  Το δεύτερο μάλιστα μεταφράστηκε σε πολλές ξένες γλώσσες με αποκορύφωμα την βράβευσή του από την Ακαδημία των Αθηνών. Ο ιεράρχης πλέον κατέστη διεθνώς γνωστός για την επιστημονική του ικανότητα, την λεπτομερή ανάλυση των ιστορικών κειμένων, την εύστοχον και ευπρεπή αντίκρουση των αντιθέτων απόψεων και την σαφή τοποθέτησή του πάνω σε αποφασιστικής σημασίας εκκλησιαστικά αλλά και ηθικά θέματα. Αυτή η διεθνής αναγνώριση του σύντομα επισφραγίστηκε και με την ανακήρυξή του ως επίτιμο διδάκτορα στην Θεολογική Σχολή της Θεσσαλονίκης.

Με το έργο του αυτό ο Σάρδεων Μάξιμος προσέφερε πολύτιμους υπηρεσίες στον Οικουμενικό Θρόνο, υπερασπιζόμενος επιστημονικά τις ανά τους αιώνας θέσεις του  και κυρίως τις προσπάθειες υποβάθμισης του ρόλου του ως κορυφή της Ορθοδοξίας και μάλιστα κατά καιρούς από κύκλους της  Ορθοδοξίας.

Ασχολήθηκε και κατόπιν εξονυχιστικής έρευνας ξεκαθάρισε την νομοκανονική θέση του αυτοκέφαλου καθεστώτος του Πατριαρχείου Ιβηρίας (Γεωργίας).

Γενικά ο Ιεράρχης σε  συνδυασμό διοικητικών και επιστημονικών ικανοτήτων  του αποτέλεσε, όπως ήταν φυσικό, από πολύ νωρίς στέλεχος ισχυρό του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Αν τώρα προστεθούν η σωφροσύνη και η μεγάλη του αγάπη και αφοσίωση στον Οικουμενικό Θρόνο, ο οποίος έχει τόση ανάγκη ανδρών με τέτοιες αρετές, είναι εύκολο να κατανοηθεί το μέγεθος της αξίας του ιεράρχη.

Την Τρίτη 30 Δεκεμβρίου του 1986 αφού είχε διεκπεραιώσει όλα τα τρέχοντα ζητήματα  που είχε επωμισθεί  μετά την ασθένεια του μητροπολίτη Χαλκηδόνος Μελίτωνος καθώς και όλες τις λεπτομέρειες για την παραδοσιακή κοπή της πίτας κατά την οποία θα προσφωνούσε  τον Οικουμενικό Πατριάρχη Δημήτριο, αποχώρησε από το Πατριαρχείο κατάκοπος και με ελαφρές ενοχλήσεις στην πλάτη του χωρίς να δώσει ιδιαίτερη σημασία. Είχε προγραμματίσει να συναντήσει τον καθηγητή της Χάλκης Πασαδαίο για να συνεργαστούν πάνω στα σχέδια του νέου πατριαρχικού μεγάρου.

Στην είσοδο του σπιτιού του καθηγητή η καρδιά του τον πρόδωσε. Χάθηκε η αναπνοή του και αθόρυβα, όπως άλλωστε και η ζωή του υπήρξε, έκλεισε για πάντα τα μάτια του. Έσπευσαν να τον βοηθήσουν οι μητροπολίτες Φιλαδελφείας και σημερινός μας Πατριάρχης Βαρθολομαίος, ο Μελιτινής Ιωακείμ και ο Λαοδικείας Ιάκωβος αλλά ήταν πλέον αργά.

             Ανήρ μέγας εκοιμήθη εις την Βασιλεύουσαν εις χρόνους χαλεπούς.

Η νεκρώσιμος ακολουθία τελέστηκε στον Πατριαρχικό ναό του Αγίου Γεωργίου στις 3 Ιανουαρίου 1987 προεξάρχοντος του Πατριάρχη Δημητρίου και ο ενταφιασμός στο Κοιμητήριο της Ιεράς Μονής Ζωοδόχου Πηγής στο Βαλουκλή .

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *