Γ Α Λ Α Τ Α Σ

 

Βασιλεύει ο ήλιος, πικρό δειλινό,  οι χαμάληδες ρίχνουν το βήμα  σκυφτό. Ασημένια σελήνη  σε δύο ουρανούς,  στάζει ο Βόσπορος δάκρυ σ αρχαίους καιρούς.  Στη γέφυρα του Γαλατά μόνος σφυρίζω.

                                                                                                                         Βασιλική Παπαγεωργίου                                                                                                                          

 

EIΣΑΓΩΓΗ

Διοικητικά η πόλη του Βυζαντίου, η Κωνσταντινούπολη, διαιρέθηκε από τον ιδρυτή της  Κωνσταντίνο τον Α΄ και χαρτογραφήθηκε τον 5ο αιώνα από τον Θεοδόσιο τον Β΄ σε 14 συνοικίες (regiones) που, εκτός μιας, τοποθετούνταν όλες στον εντός των Κωνσταντίνειων τειχών χώρο.  Σ αυτή την χαρτογράφηση γίνεται αναφορά όλων των ενώσεων (collegia) και των γειτονιών (vicomagistri) αλλά και των ανακτόρων, των δημοσίων κτιρίων, εκκλησιών, λουτρών, δεξαμενών και φόρων (αγορών). Έτσι αποδεικνύεται περίτρανα πόσο ανεπτυγμένη ήταν η δομή της Πόλης και πόσο εξαιρετικές υποδομές και ανέσεις διέθετε. Η επέκταση της  με την ανέγερση των Θεοδοσιανών τειχών πρόσθεσε ασφαλώς νέες συνοικίες αλλά και νέες ονομασίες. Ας τις αναφέρουμε για να αποκτήσουμε μια πλήρη εικόνα των συνοικιών και που βρισκόταν η κάθε μία.

Συνοικία I.  Περιλάμβανε την περιοχή του αρχαίου Βυζαντίου, όπου βρισκόταν οι αριστοκρατικές κατοικίες των ευγενών,  το Μίλιον ( το σημείο 0 για την μέτρηση των χλμ αποστάσεων από την πρωτεύουσα ), την Αγία Σοφία, το Ιερόν Παλάτιον και τον Ιππόδρομο.

Συνοικία IΙ.  Εδώ τοποθετούμε την Ακρόπολη του αρχαίου Βυζαντίου. Περιείχε τα λουτρά του Ζευξίππου, το Θέατρο και το χώρο του σημερινού Τόπκαπι.

Συνοικία IΙΙ.   Δυτικά του Ιπποδρόμου περιλάμβανε το Φόρο του Κωνσταντίνου (από το οποίο σώζεται μόνο ένας κίονας σήμερα το Cemberlitas), το Δικαστήριο, το σπίτι της Αυγούστας Πουλχερίας. Η κατάληξη της συνοικίας  ήταν το λιμάνι του Ιουλιανού (Kumkapi) στις τότε απόκρημνες ακτές της Προποντίδας.

Συνοικία IVΔυτικά της περιοχής της Ακρόπολης του Βυζαντίου περιλάμβανε το Αυγουσταίο (κατά τον Πορφύριο χώρος αγοράς τροφίμων).

Συνοικία VΗ περιοχή που περιλάμβανε το Στρατήγιο με το φόρο του Θεοδοσίου, το Πρυτανείο, το Νυμφαίο (αγίασμα της εποχής αφιερωμένο στις Ναϊάδες), τις αποθήκες του Ουάλη αλλά και τα Λουτρά της Ευδοκίας όπως και το λιμάνι του Πορφοριανού στον Κεράτιο κόλπο.

Συνοικία VΙ.  Εδώ βρισκόταν το κτίριο της Γερουσίας, τα ναυπηγεία, το λιμάνι και η σκάλα για τις βάρκες που πέρναγαν απέναντι στον ΙΓ΄ τομέα των Συκεών.

Συνοικία VIIΠεριέκλειε την περιοχή από τα φόρα των Κωνσταντίνου και Θεοδοσίου και τα λουτρά του Καρόσα μέχρι τις όχθες του Κεράτιου κόλπου δηλαδή τον τρίτο λόφο.

Συνοικία VIIΙ.  Η πιο στενή περιφέρεια νότια των δύο φόρων που περιλάμβανε το Καπιτώλιο και την Βασιλική του Θεοδοσίου.

Συνοικία ΙΧ.  Παράλια στην Προποντίδα περιοχή όπου βρισκόταν το λιμάνι του Θεοδοσίου (Κοντοσκάλι), η Μονή Μυρελαίου, τα λουτρά της Αναστασίας και οι αλεξανδρινές αποθήκες.

Συνοικία Χ.  Εδώ δέσποζε (και δεσπόζει) το Υδραγωγείο του Ουάλεντος, η οικία της Αυγούστας Ευδοκίας, το μεγάλο Νυμφαίο και τα λουτρά του Κωνσταντίνου.

Συνοικία ΧΙ.  Η μεγαλύτερη συνοικία του Βυζαντίου που δεν τεμνόταν με τη θάλασσα αλλά οριοθετούνταν από τον ποταμό Λύκο και τα Κωνσταντίνεια τείχη. Περιλάμβανε το ναό των Αγίων Αποστόλων, το σπίτι της Αυγούστας Πουλχερίας, τις δεξαμενές του Μοδέστου και του Αρκαδίου και τον ορειχάλκινο βού.

Συνοικία ΧΙΙ.  Η συνοικία νότια του ποταμού Λύκου και μέχρι τα παράλια της Προποντίδας. Περιλαμβάνει την Χρυσή Πύλη, το φόρο του Αρκαδίου, το φόρο και τη στήλη του Θεοδοσίου, το Νομισματοκοπείο και τμήμα του λιμανιού του Θεοδοσίου.

Συνοικία ΧΙΙΙ.  H περιοχή των Συκαιών (Γαλατάς).

Συνοικία ΧΙVΗ απομονωμένη περιοχή των Βλαχερνών η οποία βρισκόταν βόρεια του ΣΤ’ λόφου και σε απόσταση ενός χιλιομέτρου από τα Κωνσταντίνεια τείχη. Διέθετε δικά της τείχη και έδινε την εντύπωση μιας ξεχωριστής πόλης. Περιείχε το Παλάτι, το Νυμφαίο, τα λουτρά, ένα θέατρο και γέφυρα με ξύλινους πασσάλους.

ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΤΕΙΧΗ ΤΗΣ  ΣΥΝΟΙΚΙΑΣ  ΧΙΙΙ  ΤΩΝ ΣΥΚΕΩΝ

Η ΙΓ’ συνοικία της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης, η Πέραν της πόλης ονομαζόταν Συκέα και συνδεόταν με την χερσόνησο αρχικά με την χρήση πλοιαρίων έως ότου κατασκευάστηκε η πρώτη πλωτή γέφυρα. Ήταν κτισμένη στις νότιες παρυφές ενός λόφου και περιλάμβανε εκκλησία, λουτρά, το φόρο του αυτοκράτορα Ονώριου, θέατρο και προβλήτες στην προκυμαία. Όλα αυτά εξυπηρετούσαν μια κοινότητα πεντακοσίων σπιτιών. Η συνοικία που έχει το σχήμα πεταλούδας με ανοιγμένα τα φτερά και τον πύργο του Γαλατά στην μέση σαν κεφαλή του εντόμου  ήταν περιφραγμένη από τείχη παρόμοια του Βυζαντίου απέναντι. Τα τείχη αυτά που είχαν μήκος 3 χιλιομέτρων, πάχος 2 μέτρων και κάλυψη χάνδακος 15 μέτρων την προστάτευαν από βορρά περικυκλώνοντας την από το σημερινό Κασίμπασα προς Τούνελ μέσω Σισανέ ακολούθως έστριβαν ανατολικά για να συναντήσουν τον Πύργο του Γαλατά και συνέχιζαν μέχρι τον Τοπχανέ για να στραφούν πάλι δυτικά και να αγκαλιάσουν την περιοχή αφήνοντας χάνδακα 15 μέτρων από την παραλία. Εντός των τειχών υπήρχε και ένα ορθογώνιο φρούριο με τη μια γωνία να εφάπτεται του Πύργου του Γαλατά. Προς τιμή του αυτοκράτορα η συνοικία πήρε για ένα διάστημα την ονομασία Ιουστινιανούπολη. Η ονομασία τώρα  Γαλατάς εικάζεται ότι  προήλθε από τις στάνες της περιοχής από τις οποίες παράγονταν γάλα αλλά και από την λατινική ερμηνεία της λέξεις σκαλάκια. Κοινωνικοπολιτικά η οριοθέτηση της συνοικίας με τα τείχη έγινε αιτία δημιουργίας σοβαρού ζητήματος όταν ο πληθυσμός αυξήθηκε και έπρεπε να κατοικηθεί και εκτός των τειχών. Τότε η συνοικία διαιρέθηκε σε 5 τμήματα τα οποία συνδέονταν μεταξύ τους με πύλες. Ο Γαλατάς-Πέραν, κατά την ύστερη βυζαντινή περίοδο, έπαιξε το ρόλο μιας λατινικής αποικίας εντός της Πόλης.

Το 717 ο Γαλατάς πολιορκήθηκε  και κατακτήθηκε από τους  Ομεϋάδες. Οι Σαρακηνοί αυτοί έμειναν στην περιοχή έως την εξέγερση των Αβασσιδών στο Ζαμπ και αποχώρησαν αφού έκτισαν το Τέμενος Αράμπ στο ύψος της Λεωφόρου Γιεμενετζηλέρ. Το 1155 συνάπτεται εμπορική συμφωνία μεταξύ Βυζαντινών και Λατίνων (Ενετοί, Πιζιανοί, Αμαλφηνοί, Φλωρεντίνοι και Γενουάτες) βάσει της οποίας δημιουργούνται παροικίες και απολάμβαναν ίσα δικαιώματα με τους ντόπιους κατοίκους. Κατά την πολιορκία των Σταυροφόρων η κυριαρχία περνά στους Ενετούς. Το 1296 οι Ενετοί επιτίθενται από τη θάλασσα πυρπολούν και καταστρέφουν κάθε Γενοβέζικο στον Γαλατά. Οι Γενουάτες όμως ανασυντάσσονται επανακτούν τα πρωτεία τους στην περιοχή και το 1349 κηρύττουν την Δημοκρατία των Γενουατών. Με αυτοκρατορικό χρυσόβουλο σηκώνουν οχυρωματικά τείχη και κτίζουν τον μεγαλοπρεπή Πύργο του Γαλατά. Ο Πορθητής κατά την άλωση αναγνώρισε δικαιώματα στους Γενουάτες, οι οποίοι το έπαιξαν κοινώς ‘’δίπορτο’’ βοηθώντας εμπορικά τους βυζαντινούς αλλά και τους οθωμανούς, και υπέγραψε μαζί τους εμπορική συμφωνία. Ο Γαλατάς υπέστη σοβαρότατες ζημιές από τον τρομακτικό σεισμό  (7,3 ρίχτερ) της 10/9/1509.Το τσουνάμι που ακολούθησε άφησε 10.000 θύματα στην Κωνσταντινούπολη. Το  1660 άλλη μια μεγάλη καταστροφή μετατρέπει την περιοχή ερείπια. Η μεγάλη φωτιά που ξεκίνησε από αναμμένο τσιγάρο σε ξυλουργείο βοηθούμενη από  ισχυρούς βόρειους ανέμους έκαψε σε 49 ώρες χιλιάδες σπίτια και άφησε πίσω της 3000 νεκρούς. Η ίδια η φωτιά ήταν και η αφορμή να ξεσπιτωθούν οι Εβραίοι από τις περιοχές όπου ζούσαν. Το 1780 ο Πύργος του Γαλατά μετατράπηκε σε παρατηρητήριο πυρκαγιών καθώς και βάση της Εστίας των Μουσικόφιλων της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.  Τον ίδιο αιώνα στο πλαίσιο των οθωμανικών μεταρρυθμίσεων η ορθόδοξη κοινότητα της ευρύτερης πλέον περιοχής υπάχθηκε στην πνευματική δικαιοδοσία της Παναγίας της Καφατιανής. Στα μέσα του 19ου αιώνα η συνοικία άρχισε να ασφυκτιά από την αύξηση του πληθυσμού της. Η εγκατάσταση στην περιοχή Αράβων δημιούργησε ζήτημα ασφάλειας στους περίοικους με αποτέλεσμα αυτοί να αρχίσουν να μεταφέρουν τις οικίες τους στο Πέρα. Παρ όλα αυτά όμως κτίστηκε το πρώτο ευρωπαϊκό ξενοδοχείο και φωταγωγήθηκαν οι δρόμοι της συνοικίας. Το 1863 επί σουλτάνου Αμπντούλ Λαζίζ ελήφθη μια τολμηρή απόφαση να γκρεμιστούν όλα τα τείχη που υπέστησαν ζημιές από το σεισμό και την πυρκαγιά και να επιχωματωθούν οι χάνδακες. Η απόφαση έλεγε επίσης να καλυφθεί ένας τεράστιος χώρος όπου υπήρχε το μεγαλύτερο Οθωμανικό νεκροταφείο της Πόλης χωρίς να εκταφούν οι νεκροί (μεταξύ αυτών και ο τάφος του Εβλιγιά Τσελεμπή). Η περιοχή αυτή σήμερα είναι το Κασίμπασα και στο χώρο του τέως νεκροταφείου υπάρχει το κτίσμα της Εμπορικής Σχολής. Από τον αφανισμό των τειχών κάποια κομμάτια κατάφεραν να περισωθούν και σήμερα γίνεται υπερπροσπάθεια να αναβαθμιστούν. Παράλληλα όμως αναγνωρίστηκαν οι αξίες των μειονοτήτων της περιοχής και ο Γαλατάς απόκτησε την φήμη του εμπορικού κέντρου που παράγει χρήμα με το οποίο πλούτιζε το οθωμανικό θησαυροφυλάκιο.                Σημαντικές επιχειρηματικές οικογένειες από τη Γένουα εγκαταστάθηκαν στην περιοχή, άνοιξαν δικές τους τράπεζες, εμπορικά και συμβολαιογραφικά γραφεία με τους πολυάριθμους αντιπροσώπους τους και μεσάζοντες που συνεργαζόντουσαν με τις παροικίες στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας. Έλληνες τραπεζίτες και επιχειρηματίες αποτελούσαν την ραχοκοκκαλιά του εμπορίου με κυριώτερα ονόματα αυτά των Ζαρίφηδων, Ευγενίδηδων, Βλαστών και Ζωγράφου. Αξιοσημείωτον είναι ότι  στην απογραφή της περιοχής που έγινε την ίδια εποχή βρέθηκαν καταγεγραμμένοι 592 Ρωμιοί, 555 Μουσλουμάνοι, 332 Φράγκοι, 92 Αρμένιοι και 260 καταστήματα. Εντυπωσιακή η άποψη πλανόδιου Άγγλου συγγραφέα που είπε πως ο Γαλατάς δεν θα διέφερε από συνοικίες του Λονδίνου αν δεν έβλεπες κάποιους φεσοφόρους στους δρόμους. Παντού άκουγες να μιλούν γαλλικά, ιταλικά ή αγγλικά. Σπάνια τουρκικά.

Ήρθε όμως και η παρακμή του 20ου αιώνα, στα μέσα του οποίου παρατηρήθηκε απότομη πτώση του επιπέδου των κατοίκων. Αν θέλουμε τώρα να οριοθετήσουμε αυτή την παρακμή στη συνοικία του Γαλατά εύκολα θα μπορούμε να ταξινομήσουμε νότια τους πορτοφολάδες, δυτικά τους μέθυσους, βόρεια τους φονιάδες και τους μπράβους και ανατολικά τις τραγουδιάρες.

Ναι. Αυτή ήταν η κατάσταση που με τα ίδια μου τα μάτια έβλεπα στην δεκαετία του ΄50.  Μόλις έδυε ο ήλιος η συνοικία μεταλλάσσονταν σε πίνακα του Μπός.  Άνθρωποι που λίγο διέφεραν από σακκούλα σκουπιδιών, ρακένδυτοι, αξύριστοι, μαυριδεροί με μάτια χωρίς ασπράδι αλλά κόκκινα από το ποτό πεταμένοι στα βρώμικα πεζοδρόμια με συντροφιά μια μπουκάλα σπίρτο (ακάθαρτο οινόπνευμα) να στέκεται δίπλα στο κουφάρι τους. Παραδίπλα άλλος να χτυπιέται με τρομερούς επιληπτικούς σπασμούς καταγής και πλήθος να τον παρακολουθεί χωρίς να γνωρίζει τι να κάνει. Μέχρι να βρεθεί κάποιος να του ανοίξει το στόμα και να του βάλει ένα κλειδί μαζί με μισό κρεμμύδι μέχρι να συνέλθει. Οι μεθυσμένοι του Γαλατά ήταν άκακοι, στον κόσμο τους. Δεν ενοχλούσαν κανένα, κυκλοφορούσαν τρικλίζοντας ανάμεσα σε κανονικούς διαβάτες και καταστήματα που εξυπηρετούσαν τον κόσμο. Σουρεάλ.

Τα καπηλειά αποτελούσαν τα ιαματικά λουτρά της περιοχής και ανήκαν κυρίως στους ρωμιούς. Εδώ οι θιασώτες ΄΄ίδρωναν΄΄ με κονιάκ, αψιθιά, μαστίχα και άλλα. Το πιο γνωστό καπηλειό που όλοι οι πότες έτρεφαν εκτίμηση ήταν αυτό στο Κομισιόν Χάνι όπου άλλη μια ομάδα της παράνομης συνοικίας  φιγούραρε με περίσσια τόλμη. Οι χαρτοπαίχτες. Στο Γαλατά της εποχής εκείνης κανείς δεν ενδιαφερόταν για την θρησκεία του άλλου. Όλοι αυτοί οι περίεργοι τύποι που τις νύχτες ζούσαν στα υπόγεια καταγώγια σαν αρουραίοι ξεμύτιζαν κάθε Παρασκευή ή Κυριακή για να πάνε στις εκκλησίες ή τα τζαμιά τους και να συνεισφέρουν στους εράνους.

ΟΙ ΠΥΛΕΣ

Ο Εβλιγιά Τσελεμπή τον 17ο αιώνα κατέγραψε στα εξωτερικά τείχη του Γαλατά 24 πύργους και 17 πύλες. Στο δε εσωτερικό φρούριο 6 πύλες. Θα ξεκινήσουμε από την γωνία των τειχών που είναι στην περιοχή της δεύτερης γέφυρας δηλαδή στο Κασίμπασα και θα προχωρήσουμε ανατολικά προς την κατεύθυνση της εξόδου από τον Κεράτιο κόλπο. Θα καταγράψουμε όσες πύλες αναφέρουν η ιστορία και οι χρονικογράφοι της εποχής εκείνης.

ΠΥΛΗ AZAP KAPISI  Βρισκόταν στο τέλος της παραλιακής προς τον Κεράτιο κόλπο Λεωφ. Τερσανέ στο σημείο που σήμερα υπάρχει το συγκρότημα τεμένους και πανεπιστημίου του Σέρβου βεζίρη Σοκολλού Μεχμέτ Πασά. Έργο του σπουδαίου αρχιτέκτονα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας  Σινάν που κατασκευάστηκε το 1571 κατά παραγγελία της συζύγου του βεζίρη. Στην περιοχή υπήρχε ο τεκές των Μεβλεβήδων (1625) όπου κάθε Δευτέρα διάβαζαν το κοράνι. Σαν εμπορικό σημείο που ήταν  η πύλη κάθε είδος ναυτιλιακού ενδιαφέροντος ήταν αραδιασμένο στους δρόμους. Σιδηροπωλεία προμήθευαν τα πλοία με σιδηρικά, κατάρτια, πανιά, κάδους και άλλα εξαρτήματα.

ΠΥΛΗ MEYYID KAPISI  Βρισκόταν στη διασταύρωση των λεωφόρων Εβλιγιά Τσελεμπή και Μεσρουτιγιέτ στην περιοχή που σήμερα δεσπόζει το Λύκειο Αναντολού Λισεσί στο Κασίμπασα . Στην εποχή των Οθωμανών υπήρχε απέραντο νεκροταφείο στο οποίο σηκώνονταν οι κηδείες των μουσλουμάνων.

ΠΥΛΗ YENI AZAP KAPISI  Σήμερα στο σημείο αυτό συναντάμε το Δημαρχιακό κτίριο Πολιτικών Γάμων.

ΠΥΛΗ BUYUK KULE KAPISI  Βρισκόμαστε στα βόρεια τείχη και έχουμε ήδη αφήσει πίσω μας τη Συναγωγή Νεβέ Σαλόμ. Η Συναγωγή δημιουργήθηκε την δεκαετία του ΄30 επειδή αυξανόταν ραγδαία ο σεφαρδίτικος εβραϊκός πληθυσμός. Οι δρόμοι Κιουτσούκ Χεντέκ και μετά Λουλετζή Χεντέκ μαρτυρούν πως  κατασκευάστηκαν πάνω στον επιχωματωμένο χάνδακα των τειχών.

ΠΥΛΗ  ΚULE DIBI KAPISI  Είμαστε στην περιοχή όπου δεσπόζει ο Πύργος του Γαλατά.

ΠΥΛΗ KUCUK KULE KAPISI  Στη σκιά του τεράστιου πύργου και στην οδό Λουλετζή Χεντέκ βρισκόταν η Μικρή Πόρτα των τειχών.

ΠΥΛΗ TOPHANE KAPISI  έχουμε κάνει ήδη όλη την βόρεια καμπύλη και φτάσαμε στην παραλία της άκρης του Βοσπόρου εκεί που αγκαλιάζεται με τον Κεράτιο κόλπο. Στην περιοχή που οι Οθωμανοί κατασκεύαζαν τα κανόνια τους (Τοπχανέ). Έξω από τα, κατά φαντασία πλέον, τείχη βλέπουμε ακόμη και σήμερα το σύμπλεγμα τεμένους, μεντρεσέ και χαμάμ αφιερωμένο στον φημισμένο ναύαρχο/κουρσάρο Κιλίτς Αλή (1519-1587) που κατασκευάστηκε το 1580 πάλι από τον περίφημο αρχιτέκτονα Σινάν. Επίσης δεσπόζει η Κρήνη του Μαχμούντ του Α΄ και το τηλεβολοστάσιο όπου κατασκεύαζαν τα κανόνια. Στην περιοχή μετά την άλωση μεταφέρθηκαν μετανάστες από την Σινώπη και την Σαμψούντα και οι οποίοι συγκρότησαν μια νέα συνοικία. Κατά τον λόγιο Ιερεμία Κιουμουρτζιάν σε όλη την παράλια ζώνη του Γαλατά ήταν αραγμένα καράβια από την Γένουα, Βενετία, Μασσαλία, Αγγλία. Γαλλία και Φλαμανδία και στις πρύμες τους λαμποκοπούσαν τα επίχρυσα αυτοκρατορικά τους εμβλήματα. Τις δε γιορτινές μέρες του Πάσχα και των Χριστουγέννων ύψωναν στα κατάρτια τους τις σημαίες με τον σταυρό και χαιρέτιζαν τις γιορτές με κανονιοβολισμούς που συγκλόνιζαν την περιοχή. Κάθε φορά που έλεγαν εβίβα κατά το φαγητό έριχναν κανονιές με βλήματα από συμπιεσμένα κουρέλια. Δεν εξαιρούσαν βέβαια να χαιρετίσουν και τον στόλο του κάθε σουλτάνου όταν ξανοίγονταν στη ανοιχτή θάλασσα. Δίπλα στην κεντρική αρτηρία Bogazkesen caddesi, η οποία οδηγεί και σήμερα βόρεια στο Γαλατάσεραϊ, υπήρχε μία συνοικία ρομά, το Καραμπάς. Εκεί δεσπόζει μέχρι και σήμερα ένα τέμενος ηλικίας 500 ετών, το Karabas Mustafa Aga Camii. O Mουσταφά Αγάς ήταν από τους πλέον διάσημους  αρχιευνούχους του παλατιού και άτομο πλήρους εμπιστοσύνης του σουλτάνου. Στην αυλή του τεμένους βρίσκεται ο τάφος του.

ΠΥΛΗ EGRI KAPISI  Οι μεγάλες αποθήκες ξυλείας για τα ναυπηγεία βρίσκονταν εδώ. Η μεταφορά από την Μαύρη Θάλασσα γινόταν με επιπλέοντα δέματα που ρυμουλκούσαν τα πλοία.  Στην περιοχή αυτή γινόταν και η εμπορία του μπαρουτιού. Ανάμεσα στα πολλά καπηλειά αρμονικά ζούσαν και εργάζονταν Εβραίοι και Ρωμιοί.

ΠΥΛΗ KIREC KAPISI  Τα Ταμπάδικα. Σήμερα η περιοχή σφύζει από μπαράκια και μπιστρό. Λέγεται δε ότι η νεολαία προτιμά τα στέκια του Γαλατά από αυτά του Πέρα. Η πύλη λεγόταν και ΤIMUR KAPISI. Εδώ το 1462 οι βιαίως εκδιωχθέντες από τον Καφά της Κριμαίας κάτοικοι μετέφεραν την εικόνα της πολιούχου τους Παναγίας και  ίδρυσαν την πρώτη ορθόδοξη εκκλησία του Γαλατά που έμελλε να έχει άδοξο τέλος αργότερα από  τον Παπά Εφτίμ.

ΠΥΛΗ MUMHANE KAPISI  Τα Κεράδικα. Εδώ κατοικοέδρευαν βιοτεχνίες παρασκευής κεριών από λίπος.

ΠΥΛΗ YENIKAPI

ΠΥΛΗ KURSUNLU MANZEN KAPISI  Η γειτονιά όπου και σήμερα βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Νικολάου

ΠΥΛΗ YERALTI CAMII  KAPISI  Στην περιοχή υπήρχε ένα μικρό φρούριο  που είχε κτιστεί από Άραβες τον 7ο αιώνα οι οποίοι προσπάθησαν να καταλάβουν την Πόλη χωρίς αποτέλεσμα. Επί  Λέοντα Γ΄ των Ισαύρων  από το φρούριο αυτό έδεναν την μία άκρη της αλυσίδας που ασφάλιζε απ΄άκρου εις άκρον το στόμιο του Κεράτιου κόλπου. Μέσα σ αυτό το φρούριο-κολαστήριο  για τους αιχμαλώτους υπήρχε η εκκλησία  και το αγίασμα του Αγίου Αντωνίου η οποία το 1750 και επί Μαχμούντ του Α΄ μετατράπηκε σε τέμενος χωρίς τρούλο και μιναρέδες, δηλαδή ένα υπόγειο τζαμί το οποίο ονόμασαν Yeralti Camii. Ο θρύλος, που πάντα συναρπάζει, μας λέει ότι στα υπόγεια κελιά του τεμένους βρίσκονται θαμμένοι  τρεις Σαχάμπι δηλαδή συνοδοί του Προφήτη Μωάμεθ που είχαν την τιμή και την δόξα να τον δουν και να συνομιλήσουν μαζί του.

ΠΥΛΗ KARAKOY KAPISI  Το κέντρο του εμπορίου. Εδώ έδρευαν τα γραφεία των επιχειρήσεων και εδώ γίνονταν όλες οι μεγάλες συμφωνίες. Αργότερα, το 1845, η πρώτη γέφυρα του Γαλατά ένωσε την περιοχή αυτή με την απέναντι όχθη, το Εμίνονου.

ΠΥΛΗ BALIKPAZARI KAPISI  Τα Ψαράδικα. Εδώ εκτίθονταν τα ωραιότερα και νοστιμότερα ψάρια της υφηλίου.

ΠΥΛΗ YAGKAPANI KAPISI  Τα Λαδάδικα. Στην περιοχή υπήρχαν φυλακές και το τελωνείο του Γαλατά.

ΠΥΛΗ KURKCU KAPISI  Τα Δερματάδικα.

Καθότι στην ΙΓ συνοικία οι κάτοικοί της αποτελούσαν ένα πραγματικά πολυεθνικό παζλ οι εντός των τειχών πύλες είχαν την χρησιμότητα να χωρίζουν αυτά τα διαμερίσματα για να αποφεύγονται οι όποιες παρενοχλήσεις. Αυτές οι πύλες ήταν:

ΠΥΛΗ KUCUK KARAKOY KAPISI  Στη μέση της σημερινής πλατείας του Καράκιοϊ.

ΠΥΛΗ MIHAIL KAPISI

ΠΥΛΗ MEYDANCIK KAPISI  Βρισκόταν στην συμβολή του Γιουκσέκ Καλντιρίμ και Μπάνκαλαρ (Βοϊβοντά) τζαντεσί.

ΠΥΛΗ KILISE KAPISI

ΠΥΛΗ IC AZAP KAPISI

ΠΥΛΗ SADIK KAPISI

ΠΥΛΗ HARIP KAPISI  Η σωστή ονομασία της πύλης ήταν  harup kapisi. Μαζί με την yanik kapisi ήταν οι μόνες που διασώθηκαν μετά τη μεγάλη φωτιά. Στην γειτονιά αυτή υπάρχουν έως σήμερα αρκετά υπολείμματα των τειχών καθώς και το περίφημο Χάνι των Γενουατών. Το Palazzo del Comune, όπως λέγεται,  κτίστηκε το 1314 για να κατοικεί ο γενοβέζος έπαρχος ( podesta) Μοντάνι Ντε Μαρίνης και αποτελούσε παραχώρηση του βυζαντινού αυτοκράτορα προς τους αμέτοχους στην προσπάθεια κατάληψης της Πόλης από τους Λατίνους, Γενουάτες. Επίσης το Χάνι του Αγίου Πέτρου βρίσκεται στην ίδια γειτονιά.

ΠΥΛΗ YANIK KAPISI  Στην προέκταση της Μπάνκαλαρ Τζαντεσί πλησίον της γραμμής μετρό. Η μόνη πύλη που διατηρείται και που δανείστηκε το όνομά της από την φωτιά που ξέσπασε το 1335.Οι Γενουάτες την επιδιόρθωσαν από την καταστροφική πυρκαγιά και της προσέδωσαν αυτό το όνομα για να μείνει αξέχαστη η συμφορά που έπληξε την Πόλη. Στην κορυφή φαίνεται θυρεός δυο γενοβέζικων οικογενειών.

ΠΥΛΗ HOROZ KAPISI  Βρισκόταν στο Γιουκσέκ Καλντιρίμ και λίγο πριν  από τον Πύργο του Γαλατά.

Ο ΠΥΡΓΟΣ ΤΟΥ ΓΑΛΑΤΑ (Ο ΚΟΥΛΑΣ)

Φημολογείται ότι ο πύργος του Γαλατά κτίστηκε για πρώτη φορά από τον αυτοκράτορα Καίσαρα Φλάβιο Ζήνωνα Αύγουστο (425-491) σαν παρατηρητήριο. Κατ άλλους κτίστηκε από τον αυτοκράτορα Αναστάσιο το 528. Στην επιδρομή των ενετών (1204) καταστράφηκε τελείως και ξανακτίστηκε από τους Γενουάτες, αυτή τη φορά ενισχυμένος με χάνδακες τριγύρω του. Του έδωσαν το όνομα ο Πύργος του Χριστού. Την ίδια στιγμή τελειοποιούνταν και τα τείχη με την προσθήκη πύργων και πυλών αλλά και υπογείων σηράγγων που ένωναν τον πύργο με τα τείχη. Το 1350 οι Γενουάτες επιδιόρθωσαν εκ βάθρων τον πύργο τυ Γαλατά  επανδρώνοντάς τον με πέτρα που πλέον είχε αρχίσει να χρησιμοποιείται στις οικοδομές. Ο αναβαθμισμένος εννεαόροφος πύργος είχε ύψος 70 μέτρα,  εσωτερική διάμετρο 9 μέτρα και το βάρος του υπολογίσθηκε σε 10.000 τόνους. Τον 17ο αιώνα αναβαθμίζεται σε παρατηρητήριο πυρκαγιών και κέντρο από όπου με νταούλια ενημέρωναν τον λαό την ώρα του μεσονυκτίου. Αργότερα τα νταούλια έδωσαν τη θέση τους σε μια καμπάνα που σήμερα εκτίθεται στο αρχαιολογικό μουσείο.

Στην εποχή του Σουλεϊμάν του Νομοθέτη χρησιμοποιήθηκε και σαν φυλακή των κατάδικων καταναγκαστικών έργων στα ναυπηγεία του Κασίμπασα. Στην εποχή του σουλτάνου Σελίμ ΙΙ καταστράφηκε από φωτιά για να επαναλειτουργήσει σαν αστεροσκοπείο κατά την εποχή του σουλτάνου Μουράτ ΙΙΙ. Ο Χεζαρφέν Αχμέτ Τσελεμπή, ένας τολμηρός Οθωμανός κατά τον Εβλιγιά Τσελεμπή, το 1631 κατάφερε να πετάξει με φτερά αετού και με την βοήθεια ευνοϊκού  ανέμου από τον πύργο μέχρι την απέναντι ασιατική όχθη του Ουσκιουντάρ. Κατά τον θρύλο ο Πύργος της Κόρης (kizkulesi) ήταν ερωτευμένος με τον αγέρωχο πύργο του Γαλατά αλλά ο Βόσπορος που κυλούσε ανάμεσά τους δεν τους επέτρεπε να συναντηθούν. Ο Χεζαρφέν, με την πτήση του κατάφερε να μεταφέρει ερωτικό ραβασάκι από τον Γαλατά και να το ρίξει στον πύργο του Λεάνδρου όταν πετούσε από πάνω του και πριν προσγειωθεί στο Σκούταρι. Ο σουλτάνος Μουράτ ΙV που τον παρακολουθούσε από το παλάτι παραδέχθηκε ότι ήταν τρομακτικός άνδρας και τον ….εξόρισε στην Αλγερία όπου και πέθανε.

Από τον 19ο αιώνα μέχρι τα τέλη του 20ου ο κουλάς, μαζί με τον πύργο του Μπέγιαζιτ,  χρησιμοποιήθηκε σαν παρατηρητήριο πυρκαγιών της Πόλης. Τρείς ισχυροί προβολείς (άσπρος, κόκκινος και πράσινος) στην κορυφή του πύργου ενημέρωναν τους τουλουμπατζήδες (πυροσβέστες κατά το πρώτο ήμισυ του 19ου αιώνα) σε ποια περιοχή βρίσκεται η φωτιά. Παράλληλα  οι  μπεξήδες (χωροφύλακες) που περιπολούσαν σε κάθε γειτονιά για την ασφάλεια των κατοίκων από κλοπές,  χτυπούσαν πάνω στο πεζοδρόμιο ένα χοντρό ματσούκι από μπαμπού και φώναζαν yangin var (φωτιά). Έτσι ξυπνούσαν οι εθελοντικές ομάδες πυρόσβεσης κάθε γειτονιάς έπαιρναν την αντλία τους στους ώμους και έτρεχαν στην περιοχή για την κατάσβεση, βοηθούμενοι από το χρώμα του προβολέα στον πύργο. Ο πύργος του Γαλατά δεν ήταν, όπως είναι σήμερα, προσιτός στο ευρύ κοινό. Δεν επιτρεπόταν η είσοδος καθότι το εσωτερικό του ήταν κατεστραμμένο και η είσοδος στο κοινό επικίνδυνη. Παρόλα αυτά όμως με 50 γρόσια τότε μπαχσίσι στον φύλακα ξεπερνούσες τα εμπόδια και ανέβαινες από τα κακοτράχηλα σκαλοπάτια, που όσο πλησίαζες στην κορυφή στένευαν, στο μεγάλο περιμετρικό μπαλκόνι  για να απολαύσεις ένα πανοραμικό θέαμα όλης της Πόλης. Έκθαμβος μένει ο επισκέπτης από την ομορφιά που αντικρίζει. Δεν χορταίνει το μάτι του από το θέαμα που εκείνη τη στιγμή εξουσιάζει κάτω από τα πόδια του  και προσπαθεί να φωτογραφήσει κάθε μοίρα από την στροφή που κάνει γύρω από το μπαλκόνι. Η Ασία απέναντι στην ανατολή με το Σκούταρι , τον σιδηροδρομικό σταθμό του Χαϊντάρ Πασά, ο πύργος του Λεάνδρου και τα Πριγκηπόνησα. Το συγκρότημα του παλατιού Τόπκαπι, η Αγία Σοφία, το τζαμί Σουλτάν Αχμέτ, η γέφυρα του Γαλατά, το Εμίνονου, η Αιγυπτιακή Αγορά. Δυτικά τώρα το Φανάρι, η Μεγάλη του Γένους Σχολή (το Κόκκινο Σχολείο κατά τους Τούρκους), το καφενείο του Πιέρ Λοτί στο Εγιούπ. Βόρεια τώρα ο Βόσπορος, μέχρι το Κάνλιτζα μπορείς να διακρίνεις την πρώτη του στροφή. Είσαι έτοιμος να πετάξεις σαν τον Χεζαρφέν Αχμέτ Τσελεμπή του 17ου αιώνα;

Κατά τα τέλη του 20ου αιώνα έγιναν σοβαρές αναστηλωτικές εργασίες στον Πύργο του Γαλατά για να μετατραπεί σήμερα σε πόλο τουριστικού ενδιαφέροντος.

KUMBARACI YOKUSU

Η ανηφόρα Κουμπαρατζή Γιοκουσού (καμία σχέση με τον κουμπαρά) είναι ένας απότομος δρόμος που κυριολεκτικά σκαρφαλώνει από την παραλιακή γειτονιά του Τοπχανέ στην κεντρική λεωφόρο του Πέρα ( Istiklal caddesi). Στην εποχή των Οθωμανών η Εστία που κατασκεύαζε βλήματα για τον στρατό ονομαζόταν humbaraci .To 1729 ο γάλλος κόμης Μπονεβίλ, ειδήμων στα πυρομαχικά, βελτίωσε τον τρόπο παραγωγής βλημάτων και αφού έγινε αξιόλογο μέλος της οθωμανικής κοινωνίας, αλλαξοπίστησε και ονομάστηκε Αχμέτ. Επειδή η κατοικία του βρισκόταν στον Τοπχανέ όπου και τα εργοστάσια παραγωγής βλημάτων κανονιών δόθηκε το όνομά του στον δρόμο αυτό και με τον καιρό από Χουμπαρατζή Αχμέτ Πασά  έγινε Κουμπαρατζή. Στην περίφημη αυτή ανηφόρα ο επισκέπτης έχει την δυνατότητα να συναντήσει την αγγλικανική εκκλησία που κτίστηκε το 1856 με εντολή του σουλτάνου Αμπντούλ Μετζίντ από τον γνωστό και στην Ελλάδα λόρδο Κάννινγκ προς τιμή των βρετανών στρατιωτών που πολέμησαν στον κριμαϊκό πόλεμο. Ο ρυθμός του κτίσματος είναι νεογοτθικός και οι πέτρες του οικοδομήματος μεταφέρθηκαν από την Μάλτα. Λίγο παραπέρα και πλησίον της κεντρικής λεωφόρου υπήρχε ένα ξυλουργείο. Θα ήταν ο Νοέμβρης του ΄38 όταν ο μαστρο Γεράνιος ξενυχτούσε για να προφτάσει να τελειώσει ένα ειδικό φέρετρο που έμελλε να μεταφέρει στην άλλη ζωή τον μεγαλύτερο ηγέτη της σύγχρονης τουρκικής ιστορίας, τον Κεμάλ Ατατούρκ. Το ξύλινο αυτό φέρετρο με την σωρό του Πατέρα της Τουρκίας θα τοποθετούνταν κατόπι σε ένα άλλο από ψευδάργυρο πριν καταλήξει στο μαυσωλείο στην Άγκυρα όπου σήμερα αναπαύεται. Όταν ήρθε η στιγμή να πληρωθεί για τον κόπο του αρνήθηκε τα χρήματα λέγοντας : ‘’ ήταν πατέρας μου’’.

ΚΤΙΡΙΟ ΜΙΝΕΡΒΑ

Στη διασταύρωση της Λεωφ. Μπανκαλάρ και της ανηφόρας Σκαλάκια ( Γιουκσέκ καλντιρίμ) δεσπόζει ακόμη και σήμερα το κτίριο της θεάς Αθηνάς. Το 5όροφο αυτό κτίριο με εμσυνολικό εμβαδόν 3500 τετρ. Μέτρων, κτίστηκε το 1913 από τον ρωμιό αρχιτέκτονα Βασίλειο Κουρεμένο, για να στεγάσει κατ αρχήν την Τράπεζα Αθηνών. Η εξωτερική του εμφάνιση σε ταξιδεύει στην ελληνική μυθολογία αφού την είσοδο του στολίζουν η προτομή της θεάς Αθηνάς μαζί με το έμβλημά της, μια κουκουβάγια . Λίγο παραπάνω  οι δύο φιγούρες ενός άνδρα και μιας γυναίκας, αντιπροσωπεύουν το εμπόριο και την βιομηχανία. Ο καταπληκτικός εξωτερικός αυτός διάκοσμος στον δεύτερο όροφο δίνει τη θέση του στην Αφροδίτη με ένα καλάθι γεμάτο από φρούτα και ακολουθούν δύο φίδια μπλεγμένα μεταξύ τους σαν σύμβολο της ιατρικής επιστήμης. Τέλος στην πρόσοψη του πέμπτου ορόφου εμφανίζεται ο φτερωτός Ερμής. Το 1930 η ελληνική τράπεζα εγκατέλειψε την Πόλη και στο κτίριο εγκαταστάθηκε η γερμανική Deutschbank. Το 1950 στο κτίριο εδρεύουν οι κεντρικές υπηρεσίες της τουρκικής ασφαλιστικής εταιρίας Dogan Sigorta και αργότερα μιας άλλης εντόπιας ασφαλιστικής εταιρίας, της Ak Sigorta . Από το 1993 μέχρι το 1998 το κτίριο εμφανίζεται έρημο οπότε στις 24 Μαρτίου 1998  περνά στα χέρια του μεγαλοεπιχειρηματία Σαμπαντζή και μετατρέπεται σε επικοινωνιακό κέντρο του Πανεπιστημίου Σαμπαντζή. Το υπόγειο του κτιρίου που στην τραπεζική του διαδρομή αποτελούσε το θησαυροφυλάκιο σήμερα έχει μετατραπεί σε γκαλερί τέχνης.

MERZIFONLU KARA MUSTAFA PASA CAMII

 Η Κωνσταντινούπολη υπήρξε κατά καιρούς οικοδέσποινα πολλών πολιτισμών που όλους τους αγκάλιασε με μητρική στοργή καθότι της το επέβαλλε και η γεωγραφική της θέση. Υπήρξε επίσης και πρωτεύουσα διαφορετικών αυτοκρατοριών και  έζησε ακρότητες των ‘’πολιτισμών’’ τους. Πλημμύρισε από εκκλησίες στην εποχή του Βυζαντίου και από τεμένη στην εποχή των Οθωμανών. Δυστυχώς όμως αυτή η πολυπολιτισμική όσο και παγκόσμια κατά καιρούς πόλη σημαδεύτηκε αλλά και καταστράφηκε από σεισμούς, πυρκαγιές, επαναστάσεις, πολιορκίες και αφανισμούς. Πάλι όμως βρήκε το κουράγιο να σταθεί όρθια και να επουλώσει τις πληγές της με ανασυγκροτήσεις, ανοικοδομώντας  τα κατεστραμμένα της μνημεία. Ήρθε όμως ο ’’πολιτισμός’’ του αιώνα μας που όρισε κάποιους πολιτικάντηδες να ξεκαθαρίσουν τα παλιά μνημεία και πάνω σ αυτά να οικοδομήσουν γυάλινα, τερατώδη όσο και επικίνδυνα κτίρια, να διανοίξουν τους όμορφους, παραδοσιακούς και γεμάτους όνειρα και αναμνήσεις δρόμους, να κατασκευάσουν πλατείες θάβοντας αρχαιότητες και να κτίσουν πανύψηλα κτίρια πάρκινγκ για τα αυτοκίνητα που κατακτούσαν τον άνθρωπο και δημιουργούσαν αποπνικτική την ατμόσφαιρα των πόλεων.

Στην περίπτωση του Γαλατά και πιο συγκεκριμένα της περιοχής του Καράκιοι παρουσιάστηκε η ‘’ανάπτυξη’’ του Αντνάν Μεντερές ή καλύτερα η λεηλασία  περιβάλλοντος του 1958.  Με βήματα γεμάτα μίσος ( ακριβώς όπως και στην Αθήνα την ίδια εποχή ) για τα παλιά κτίρια και τις υπόγειες αρχαιότητες οι μπουλντόζες της ανοργάνωτης ‘’ανασυγκρότησης’’ του Δημοκρατικού Κόμματος γκρέμισαν παιδικές αναμνήσεις πολλών μας για να διανοίξουν την λεωφόρο Κεμέραλτι ( της οποίας η προέκταση αποτελεί την ευρωπαϊκή παραλιακή λεωφόρο μέχρι το πέρας του Βοσπόρου) και την υπογειοποίηση της πλατείας Καράκιοι.

Ένα από τα θύματα αυτής της ριζοσπαστικής μεταμόρφωσης ήταν το αξιοπρόσεχτο σε όλες τις παλιές καρτ ποστάλ της πλατείας, Ξύλινο Τέμενος του Καρά Μουσταφά πασά από την Μερζιφούντα της Αμάσειας .

Η ιστορία του τεμένους ξεκινά από ένα τεκέ που οικοδομήθηκε σαν κατάλυμα για τα τάγματα των σουφίδων στην περίοδο του Μεχμέτ του Πορθητή. Στα μέσα του 17ου αιώνα ο βεζίρης Καρά Μουσταφά Πασάς θα μετατρέψει τον τεκέ σε ένα αξιόλογο τέμενος που μετά από τον σεισμό του 1894  θα μετατραπεί σε ερείπιο και βέβαια ακατάλληλο για προσευχή. Το 1903 ο σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ ο Β΄ έδωσε εντολή στον γνωστό Ιταλό αρχιτέκτονα Raymondo D’ Aronco  να ανοικοδομήσει το τέμενος σε ρυθμό πολυγωνικού art nouveau που την εποχή εκείνη ήταν της μόδας. Ο Aronco είχε πλούσιο βιογραφικό αφού έλαβε μέρος και στις αναστηλώσεις της Αγίας Σοφίας, του τεμένους Σουλτάν Αχμέτ, του τεμένους της Μιχριμάχ Σουλτάν στην Πύλη της Αδριανούπολης, του τεμένους της Βαλιντέ Σουλτάν στο Άκσαραϊ και του τεμένους Σελιμιγιέ. Δικά του έργα θεωρούνται η Ιατρική Σχολή στο Σκούταρι (mekteb I tibbiye I sahane), το μαυσωλείο με την βρύση και τη βιβλιοθήκη του σεϊχη Ζαφίρ, το κτίριο της Ιταλικής πρεσβείας και πολλά γιαλί του Βοσπόρου. Η άδοξη αυλαία του όμορφου αυτού μνημείου έκλεισε όταν με εντολή του πρωθυπουργού Μεντερές το τέμενος ξηλώθηκε για να μεταφερθεί και να συναρμολογηθεί σε άλλο χώρο την ίδια στιγμή που το γειτονικό κτίριο της Αγροτικής Τραπέζης (Ζiraat Bankasi) θα παρέμενε αλώβητο. Η αρχιτέκτονας Αφιφέ Μπατούρ αναφέρει ότι το ιερό (mihrab) και ο άμβωνας (minber) μεταφέρθηκαν σε άλλα τεμένη, το χαλί και ο βενετσιάνικος πολυέλαιος στη Διεύθυνση Ευεργετημάτων και τα υπόλοιπα τεμάχια του τεμένους αφού αριθμήθηκαν φορτώθηκαν σε πλοίο  για να μεταφερθούν και να επανδρώσουν ένα νέο τέμενος στην νήσο Πρώτη των Πριγκηπονήσων. Το πλοίο όμως στο ‘’έβγα΄΄ του Κεράτιου κόλπου συνάντησε τα απότομα ρεύματα του Βοσπόρου και γέρνοντας βυθίστηκε. Σε έρευνα της, η εν λόγω αρχιτέκτονας δεν μπόρεσε να ανακαλύψει ούτε τα άλλα τεμάχια του τεμένους. Ολόκληρο ένα τέμενος εξαφανίστηκε ?????

ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΓΑΛΑΤΑ

 Η θέα της Αγίας Σοφίας, του Τόπκαπι, των φωταγωγημένων τζαμιών του Γιενί Τζαμί, του Φατίχ,  του Σουλεϊμανιγιέ  και του Σουλτάν Αχμέτ με τους έξη μιναρέδες, από την γωνιά που τους έβλεπα μια ανοιξιάτικη νύχτα του ραμαζανιού με πανσέληνο, πάνω από την παλιά γέφυρα του Κεράτειου και με φόντο τα δεκάδες καλάμια ερασιτεχνών ψαράδων θα μου μείνει χαραγμένη στη μνήμη μου και θα με πονά το ίδιο μέχρι να πεθάνω.

Στη Χρυσή Εποχή του Ιουστινιανού ( ΣΤ΄αιώνας) χρονολογείται η πρώτη απόπειρα συνένωσης των δύο άκρων του Κεράτιου κόλπου. Το σημείο που κτίστηκε η πέτρινη αυτή γέφυρα αποτελούμενη από 12 καμάρες δεν ήταν το σημερινό, αλλά στο βάθος του κόλπου και μεταξύ του Εγιούπ και Σούτλουτζε όπου και τα νερά δεν ήταν τόσο βαθιά. Την ονόμασαν τότε Άγιο Καλλίνικο.

Δεύτερη προσπάθεια επαναλήφθηκε επί σουλτάνου Μεχμέτ του Πορθητή. Αυτή τη φορά κατασκευάστηκε από χονδρά δοκάρια δεμένα μεταξύ τους με κρίκους που επέπλεαν πάνω σε τεράστια βαρέλια. Οι ακτές που ενώθηκαν  ήταν το Κασίμπασα με το Αϊβάνσαραϊ.

Διανύαμε τις αρχές του 16ου αιώνα όταν ο σουλτάνος Βεγιαζίτ ο Β΄ σκέφτηκε να ενώσει τον Κεράτιο στη σημερινή θέση με μια γέφυρα. Η μελέτη έγινε από τον Λεονάρντο Ντα Βίντσι όμως για διάφορους λόγους η κατασκευή της δεν επιτεύχθηκε.

Τρεις αιώνες έπρεπε να περάσουν για να πείσει τον σουλτάνο Αμπντούλ Μετζίντ  η Βαλιντέ Σουλτάν Bezm I Alem, και να πραγματοποιηθεί το όνειρο της σύζευξης. Η ξύλινη γέφυρα που κατασκευάστηκε στους ταρσανάδες του κόλπου ονομάστηκε Mecidiye Koprusu  και εγκαινιάστηκε την 22 Νοεμβρίου του 1845 από τον ίδιο τον σουλτάνο. Τρεις μέρες η χρήση της γέφυρας ήταν ελεύθερη για πεζούς και οχήματα. Τα διόδια που έπειτα καθορίστηκαν ήταν  5 γρόσια για τους πεζούς,10 για τους φορτωμένους χαμάληδες, 40 για φορτωμένα μουλάρια, 5 για φορτωμένα οχήματα και 5 παράδες ανά κεφαλή προβάτων, αρνιών και κατσικιών.

Δέκα οχτώ χρόνια μετά η γέφυρα ανακατασκευάστηκε από τον Αμπντούλ Αζίζ (1863) και η νέα ξύλινη γέφυρα ήταν πιο φαρδιά. Το 1870 ο ίδιος σουλτάνος αποφασίζει και συμφωνεί με γαλλική κατασκευαστική εταιρία την κατασκευή μιας καινούργιας γέφυρας.  Τότε ξέσπασε ο γερμανογαλλικός πόλεμος και για να μην αναβληθεί το σχέδιο η δημοπρασία κατακυρώθηκε σε μια αγγλική εταιρία. Στις 29 Ιουλίου του 1875 παραδόθηκε το σκαρίφημα της γέφυρας από ξύλινο και μεταλλικό υλικό όμως η πτώση του Αμπντούλ Αζίζ και ο ρωσοτουρκικός πόλεμος ματαίωσε την τοποθέτηση της και το μεγαλειώδες έργο που στοίχησε 105.000 χρυσές λίρες ρυμουλκήθηκε μπρος από την πύλη των Δερματάδων στην παραλιακή ζώνη του Γαλατά και εκεί στηρίχτηκε πάνω σε 24 σημαδούρες και περίμενε μέχρι το 1912 (27 Απριλίου) για να χρησιμοποιηθεί. Είχε μήκος 480 μέτρα και πλάτος 14. Στη γέφυρα όταν τοποθετήθηκε έγιναν διάφορες προσθήκες και αλλαγές. Πρώτα προστέθηκαν γραμμές για το τραμ αλλά και μηχανισμός να ανοίγει στη μέση για να περνούν από το άνοιγμα τα μεσάνυχτα μεγάλα πλοία με κατεύθυνση τα ναυπηγεία του κόλπου. Έτσι το κόστος άγγιξε τις 237.000 λίρες. Η γέφυρα άλλαξε πολλές ονομασίες μέχρι να καταλήξει να ονομαστεί Γέφυρα του Γαλατά ( Cisr I Cedid, Valide koprusu, Yeni kopru, Buyuk Kopru, Yeni Cami Koprusu, Guvercinli Kopru).

Μεγάλη φωτιά που ξέσπασε την 16 Μαϊου του 1992 κατέστρεψε την γέφυρα σε σημείο που η πλευρά του Εμίνονου να βυθιστεί στη θάλασσα. Έτσι αποφασίστηκε  να κατασκευαστεί η πέμπτη κατά ιστορική σειρά γέφυρα. Η σπαστή κατασκευή της δίνει την δυνατότητα να ανοίγει κάποια νυχτερινή ώρα για να μπαίνουν στον κόλπο μεγάλα πλοία. Η γέφυρα έχει μήκος 490 μέτρα και πλάτος 42. Στην ίσαλο γραμμή της έχουν ανοίξει και εργάζονται από το 2003  σειρά από εστιατόρια και καταστήματα τροφίμων.

Αν τώρα αναρωτιέστε τι απέγινε η παλιά γέφυρα δεν έχετε παρά να κοιτάξετε δυτικά. Θα την δείτε να εξυπηρετεί τις ακτές του Balat με το Haskoy.

ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ

Οι Ορθόδοξες εκκλησίες του Γαλατά από την μία άκρη (Τοπχανέ) μέχρι την άλλη, τη δυτική (Αζάπκαπι) ήταν τέσσερεις μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ΄60. Σήμερα σκοτεινές και ντροπιασμένες νιώθουν κι αυτές προδομένες από τους ανθρώπους που τις παράτησαν και έφυγαν. Έφυγαν μακριά τους χωρίς ελπίδα να γυρίσουν πίσω για να τις συντηρήσουν όπως αυτές είχαν συνηθίσει.

Παναγία η Καφατιανή. Ο Μεχμέτ ο Πορθητής μετά την άλωση της Πόλης το 1453  ήθελε να σπάσει τους βυζαντινούς πυρήνες στις συνοικίες της βασιλεύουσας μεταφέροντας πληθυσμό από τον Καφφά της Κριμαίας (1462) οι οποίοι τοποθετήθηκαν στην περιοχή της Πύλης Κιρέτς πλησίον του Τοπχανέ . Οι έποικοι από τον βορρά μετέφεραν από την πόλη τους την εικόνα της πολιούχου των Θεοτόκου και έκτισαν μέσα στον γενοβέζικο τότε Γαλατά μία ορθόδοξη εκκλησία που της έδωσαν το όνομα Παναγία η Καφατιανή.    Η εκκλησία τον Φεβρουάριο του 1924 καταλαμβάνεται από τον αιρετικό ψευτο-παπά Ευθύμ και γίνεται η έδρα του Τουρκορθόδοξου Πατριαρχείου στην Πόλη. Η κατάληψη διαρκεί μέχρι σήμερα με τη μόνη διαφορά ότι η οικογένεια των εξωμοτών έχει πεθάνει και το ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο μας  έχει ξεκινήσει δικαστικό αγώνα για την επιστροφή του ναού, μαζί με τους άλλους δύο της συνοικίας, στους κόλπους του Φαναριού όπου ανήκουν.

Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος των Χίων. Από τους πλέον αξιόλογους μεταβυζαντινούς ναούς της βασιλεύουσας και μάλιστα με Πατριαρχικό σιγίλιο (μολύβδινη πατριαρχική σφραγίδα αναγνώρισης ναού).  Εικάζεται πως μετά την άλωση της Πόλης ο Πορθητής στα πλαίσια κάποιας ανεξιθρησκίας που εξήγγειλε χάρισε τον ναό στα χέρια των Ρωμιών. Το 1696 η εκκλησία καταστρέφεται από μεγάλη φωτιά και εν συνεχεία παραδίνεται από το Πατριαρχείο στην επιστασία των  φιλογενών  Χιωτών πραματευτάδων που την ανακαίνισαν. Το  1734 και το 1773 ο ναός καταστράφηκε πάλι από δύο πυρκαγιές στην συνοικία. Οι Χιώτες όμως λάτρευαν την εκκλησία τους και αυτή τη φορά δεν αρκέστηκαν μόνο στην ανακατασκευή της αλλά και στη διακόσμησή της  με ακριβά ξυλογλυπτα και εικόνες, όπως οι εικόνες της Ζωοδόχου Πηγής και του Αγίου Ιωάννου του Πρόδρομου που κοσμούν το ξυλόγλυπτο επίχρυσο εικονοστάσιο  οι οποίες μεταφέρθηκαν από την Ρωσία το έτος 1796. Προικίθηκε επίσης με αφιερώματα και άγια λείψανα. Δεξιά και αριστερά της Ωραίας Πύλης  και μέσα από τα περίτεχνα ξυλόγλυπτα ξεπροβάλλουν από βορρά προς νότο οι εικόνες της Αγίας Παρασκευής, της Αγίας Ματρώνας, του Ιωάννου του Πρόδρομου, της Θεοτόκου με τον Ιησού αγκαλιά, του Ιησού, του Ιωάννου του Προδρόμου πάλι και τέλος του Αγίου Σπυρίδωνος, ενώ ψηλά στο εικονοστάσι μπορούμε να ξεχωρίσουμε εικόνες παραστάσεων από την Αγία Γραφή. Στην βορεινή πλευρά του ναού μπορούμε να θαυμάσουμε έναν μοναδικό άμβωνα από ξύλο με ανάγλυφα σκαλίσματα από το φυτικό βασίλειο ενώ ακριβώς απέναντί του  το δεσποτικό είναι διακοσμημένο με φιγούρες δράκων. Αξιοπρόσεκτοι οι τάφοι επιφανών Χιωτών δωρητών και ευεργετών  στον περίβολο του ναού ( ο ναός είναι περιφραγμένος με υψηλό τοίχο ) που από μόνοι τους φωνάζουν την λαμπρή παρουσία των Χιωτών στην συνοικία. Ας κατονομάσουμε κάποια ονόματα όπως των Δαμαλά, Γαλάτη, Πασπάτη, Βούρου, Πρωϊου, Ψιακή, Σκαναβή, Σεβαστόπουλου, Σκυλίτση κ.α. Το φιλανθρωπικό ταμείο του ναού αλλά και χωριά της Χίου συμμετείχαν σε εράνους και συνεισφορές υπέρ φιλανθρωπικών καταστημάτων της Πόλης , όπως στη Μονή Σωτήρος της νήσου Πρώτης, στον ομώνυμο ναό της νήσου Αντιγόνης, στα νοσοκομεία του Βαλουκλη, στο κοιμητήριο Σισλή και στα εκπαιδευτικά ιδρύματα του Γαλατά και του Ζωγραφείου Αρρεναγωγείου. Η περίφημη και πολύπαθη Θεολογική Σχολή της Χάλκης είναι αποκλειστικό δημιούργημα του Παύλου Σκυλίτση. Αυτός ανέλαβε το σύνολο της δαπάνης για την κατασκευή της το 1896. Είναι χαρακτηριστική η απάντησή του προς την έκκληση του Οικουμενικού Πατριάρχη Ανθίμου του Ζ΄ στις 25 Φεβρουαρίου του 1895: … «αναδέχομαι την υλικήν δαπάνην της οικοδομής επί μόνω τω όρω ότι ουδεμία ειδική μνεία του ονόματός μου ως ιδρυτού γενήσεται». Στον νάρθηκα του ναού, ο οποίος φαίνεται να κατασκευάστηκε εκ των υστέρων με χαρακτηριστικούς τους τρεις μπορντώ  τρούλους στη σκεπή του,  δεσπόζει η επιγραφή « ο σεπτός ούτος δόμος Ιωαννου, λαμπρός τε …ανιδρύθη εκ βάθρων, και δαπάναις φιλοχρίστων και πόνοις οίκον φιλούντων ευπρεπή κυρίου ανεκενίσθη  εν έτει αψξθ Σεπτεμβρίου κθ » .

Είχα προσωπικά την τιμή από έξη ετών να κανοναρχώ και να εξασκούμαι στην ψαλτική τέχνη δίπλα σε καλλίφωνα ονόματα του αναλογίου του ναού. Θυμάμαι τον Χρήστο Δήμου στο δεξί σεντεφένιο αναλόγιο και τους Λευτέρη Πολάκη και Στυλιανό Τσιλιβίδη στα αριστερά με το χέρι του τελευταίου στο λαιμό μου να με σφίγγει όταν έκανα λάθη στα ισοκρατήματα. Θυμάμαι τον ιερέα μας, τον καλοσυνάτο, ευγενικό όσο και καλλίφωνο Πατέρα Αναστασιάδη Γεώργιο. Θυμάμαι τον Δεσπότη μας , τον μουσικολογιώτατο κ.κ. Σάρδεων Μάξιμο να διαβάζει τους Χαιρετισμούς και να βουρκώνει όλο το εκκλησίασμα. Θυμάμαι την κατανυκτική ατμόσφαιρα της Μεγάλης Εβδομάδας με σβηστούς τους πολυελαίους και την αγωνιώδη αναμονή του Θρασίβουλου Στανίτσα που ερχόταν από το Πατριαρχείο ως ΄΄γκεστ σταρ΄΄ για να ψάλλει το Τροπάριο της Κασσιανής σε 29 λεπτά παρακαλώ, χρονομετρούσε ο κόσμος. Θυμάμαι τον Πατριάρχη Αθηναγόρα να μου δίνει την ευχή του στο ΄΄κέλευσον Δέσποτα΄΄ που του απηύθυνα πριν τους αίνους μαζί με τον συνομήλικό μου Μανώλη Αρσενιάδη. Τέλος δεν φεύγει από τη μνήμη μου η τσεκουριά των βανδάλων των Σεπτεμβριανών γεγονότων, πάνω από το κινούμενο παραβάν της Ωραίας Πύλης και πιο συγκεκριμένα πάνω στις υποστάσεις του Αγίου Πνεύματος. Ακόμη υπάρχει το σημάδι. Ούτε θα μπορέσω να ξεχάσω όταν στην περιφορά του Επιταφίου γύρω από τον ναό και μέσα στον αυλόγυρο τα ειρωνικά σχόλια καθώς και τα γέλια των περίοικων που παρακολουθούσαν την πομπή από τα γύρω μπαλκόνια τους.

Ανήμερα της Σύναξης του Τιμίου Προδρόμου το 2015 ο Πατριάρχης μας σε μια κίνηση όλο συμβολισμό επισκέφθηκε ύστερα από 50 χρόνια αποκλεισμού από την Μητέρα Εκκλησία τον ναό όπου τον υποδέχθηκε ο μητροπολίτης των συροιακωβητών Γιουσούφ Τσετίν. Αμέσως μετά την Απόλυση ακολούθησαν λόγοι των δύο Ιεραρχών με τον Πατριάρχη μας να συγχαίρει τους κοινοτικούς παράγοντες για την προσήλωσή τους στις αξίες και τα ιδανικά της Χριστιανικής πίστης. Ακολούθησαν χειροκροτήματα και οι χαρακτηριστικοί αλαλαγμοί των αραβόφωνων της Μέσης Ανατολής.

Άγιος Νικόλαος. Ακόμη μια παγκόσμια  πρωτοτυπία της περιοχής γύρω από  την πύλη Κουρσουνλού Μανζέν είναι τα μετόχια της ρωσικής εκκλησίας. Τρούλοι στις στέγες πολυόροφων τούβλινων μεγάρων στα οποία στεγάζονται αντιπροσωπείες, βιοτεχνίες, εργαστήρια, διαμερίσματα πτωχών οικογενειών κ.α. μαρτυρούν την ύπαρξη μετοχίων αγιορείτικων μονών. Του Αγίου Παντελεήμονος και του Αγίου Ανδρέου Βατοπεδίου. Ανάμεσα στα μετόχια, στα καπηλειά, στα μπακάλικα, στα χασάπικα, στα καφενεία, στα σιδηρουργεία και μέσα στη λασπουριά του λιμανιού και τους αμανέδες των ραδιοφώνων  ξεπροβάλλει μπροστά μας ο Άγιος Νικόλαος. Ο κάποτε μητροπολιτικός ναός των Ορθοδόξων του Γαλατά τον οποίο δόξασαν οι καλλίφωνοι ιεροψάλτες της Πόλης Μαγούρης Δημ., Στανίτσας Θρασυβ. και  Παλάσης Ιωάννης σήμερα είναι εγκαταλειμμένος στην ερήμωση. Ταπεινωμένος  από τον χρόνο και την εγκατάλειψη περιμένει τη μέρα που θα λυτρωθεί από τα προδοτικά δεσμά του παπα Ευθύμ.

Η ιστορία του ναού μας οδηγεί στο 1652 όταν ο γραμματέας του Πατριαρχείου Αντιοχείας ήρθε στον Γαλατά και ζήτησε να ανοικοδομηθεί ο ναός που υπέστη σοβαρές ζημιές από την φωτιά. Οι αναφορές στον ναό επισημαίνουν την ολοσχερή του καταστροφή και από τις δύο φωτιές του 18ου αιώνα. Με οδηγό πάλι κάποιες επιγραφές στον νάρθηκα του ιερού ναού μπορούμε να συμπεράνουμε ότι ανοικοδομήθηκε το 1834 ή το 1868. Γράφει η επιγραφή : « ιδρύθη δαπάνη του κ Αντωνίου Αντύπα τω 1868 και ανεκαινίσθη τη μερίμνη της εκκλησιαστικής επιτροπής τω 1955 » Το 1955 υπέστη σοβαρές ζημίες από τους βανδαλισμούς των βαρβάρων και επιδιορθώθηκε. Οκτώ χρόνια μετά κατελήφθη από τον εξωμότη παπά Ευθύμ και αφέθηκε στην τύχη του.

Ο ρυθμός του ναού είναι δρομική βασιλική. Ο κυρίως ναός περιστοιχίζεται από στύλους μικτού (κορινθιακού και ιωνικού) ρυθμού οι οποίοι τον διαιρούν σε τρία μέρη από δυτικά προς τα ανατολικά. Το ξυλόγλυπτο εικονοστάσι του ναού με τα χρυσά κιονόκρανα στην κορυφή είναι διακοσμημένο με εικόνες από την Καινή Διαθήκη και ανάμεσα σε ανάγλυφα λουλούδια καταλήγει στην βάση του με τις εικόνες από βορρά προς νότο του Άγιου Γεωργίου, Αγίου Σπυρίδωνος, Της Θεοτόκου με τον Χριστό, του Αγίου Νικολάου, της Θεοτόκου με τον Ιησού, του Χριστού, του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, του Αγίου Χαραλάμπους, των Τριών Ιεραρχών, του Αγίου Γερασίμου και του Αγίου Μηνά.

Η εκκλησία έτσι όπως βρίσκεται πνιγμένη στο κέντρο της αγοράς φωτίζεται αποκλειστικά από τα βιτρό παραθύρια  στους φεγγίτες της οροφής και τα μεγαλύτερα σε διάσταση της οροφής του νάρθηκα. Αξιοσημείωτο είναι ότι κάτω από τη σκάλα που οδηγεί στον γυναικωνίτη υπάρχει το Αγίασμα του Αγίου Αντωνίου. Λέγεται μάλιστα ότι προυπήρχε ο βυζαντινός ναός στη θέση του οποίου χτίστηκε ο σημερινός.

Αυτό που έχω να θυμάμαι από τον Άγιο Νικόλαο του Γαλατά είναι η εικόνα του Αγίου Ελευθερίου. Στο έμπα του κυρίως ναού συνηθίζεται να τοποθετείται κάθε μέρα η εικόνα του εορτάζοντα την ημέρα εκείνη αγίου. Ο ναός λοιπόν στερείτο της εικόνος του Αγίου Ελευθερίου και επειδή ο πατέρας μου, γνήσιος Γαλατιανός, ήταν και επίτροπος στην εκκλησία δάνειζε την εικόνα του συγκεκριμένου Αγίου στον ναό από τον εσπερινό μέχρι και την επομένη της γιορτής του. Αυτή την καθαγιασμένη εικόνα την κρατώ ως ανάμνηση των πολύ όμορφων ημερών του Αγίου Νικόλαου.

Ναός Σωτήρος Χριστού. Σήμερα η μαρτυρική εκκλησία δεν υπάρχει. Κατελήφθη την 2 Απριλίου 1926 από τον εξωμότη παπά Ευθύμ αλλά επεστράφη στο Πατριαρχείο το 1947. Κατεδαφίσθηκε το Μάιο του 1958, μετά από απαλλοτρίωση από το τουρκικό δημόσιο για λόγους ρυμοτομίας, ώστε να διανοιχθεί η οδός Κεμέραλτι που θα συνέδεε το Καράκιοϊ με το Τοπχανέ. Η κατεδάφιση του ιερού ναού ενώπιον των γεμάτο συγκίνηση ενοριτών του  μη νομίζετε πως έγινε με μπουλντόζες και σκαπτικά μηχανήματα αλλά με σχοινιά που τα έδεναν γύρω γύρω από τους τοίχους και τα τραβούσαν από απόσταση. Την όποια αποζημίωση την εισέπραξε ο αιρετικός παπάς.

Ναός Αγίου Γρηγορίου του Φωτιστού (Surp Krikor Lusavoriç)

Η πρώτη εγκατάσταση των Αρμενίων στην Κωνσταντινούπολη πραγματοποιήθηκε στον Γαλατά  πριν από την άλωση. Όπως προκύπτει από χειρόγραφη επιστολή που βρέθηκε στην βιβλιοθήκη  Αρμάς κάποιος έμπορος ονόματι Κοσμάς που μετακόμισε από την Καφφά της Κριμαίας το 1391 αγόρασε το οικόπεδο και έκτισε την εκκλησία.  Το 1635 ένα από τα δραστήρια μέλη της αρμενικής κοινότητας, ο Σαχίν, μετέφερε από την Καισάρεια και ενταφίασε στον αυλόγυρο του ναού τον Αρμένιο Πατριάρχη Γρηγόριο τον Β΄. Αν και ο ναός διασώθηκε από την μεγάλη φωτιά του 1660 δεν γλύτωσε από τις δύο επόμενες του 1731 και του 1771. Από το 1799 με μέριμνα  του Έλληνα αρχιτέκτονα Μηνά Κάλφα ξεκίνησε η ανοικοδόμηση της εκκλησίας στην οποία προστέθηκαν  και δύο παρεκκλήσια, του Τιμίου Σταυρού και του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου (Καραμπέτ). Καινούργια περιπέτεια έζησε ο ναός όταν με την διάνοιξη της λεωφόρου Κεμέραλτι το 1958 έπρεπε να απαλλοτριωθεί μέρος του οικοπέδου και φυσικά και του κτιρίου. Εν τέλει και βάσει σκαριφήματος  του αρχιτέκτονα Πέτρου Ζομπιάν το 1962 και με την έγκριση του Πατριάρχου Αρμενίων Καρεκίν Χατζατουριάν άρχισαν οι εργασίες ανοικοδόμησης ενός νέου ναού με τρούλο.  Οι εργασίες τελείωσαν το 1966 και η εκκλησία εγκαινιάστηκε από τον Πατριάρχη Σινόρκ. Στα υπόγεια του ναού βρίσκεται ο τάφος ενός σημαντικού Πατριάρχου των Αρμενίων, του Ιωάννου του Θ΄ που πέθανε το 1741. Το 2005 η εκκλησία επισκευάστηκε και εγκαινιάστηκε από τον Πατριάρχη Μέσρομπ τον Β΄.

Η αρμενική κοινότητα της Πόλης ήταν πάντοτε πολυπληθής και σημαντική. Σήμερα αριθμεί περί τους 40-50.000 που είναι  εγκατεστημένοι κυρίως στις συνοικίες Kumkapı, Samatya, Feriköy, Üsküdar. Αρμένιοι υπάρχουν και στο εσωτερικό της Τουρκίας, των οποίων αριθμός ανέρχεται σε 3 χιλιάδες περίπου άτομα. Στην πραγματικότητα, ο ακριβής αριθμός τους παραμένει άγνωστος στην έρευνα, γιατί πολλοί από αυτούς είναι κρυπτοχριστιανοί, ενώ άλλοι έχουν χάσει την αρμενική τους συνείδηση. Εκτός από τις 33 εκκλησίες στην Κωνσταντινούπολη, άλλες 8 σώζονται σε διάφορες πόλεις της Μικράς Ασίας.

Συναγωγή Νέβε Σαλόμ ( Neve Shalom )

Σαν χώρο λατρείας οι εβραίοι είχαν αρχικά ένα βοηθητικό σχολικό κτίριο που χρησίμευε για τελετές. Η Συναγωγή κτίστηκε το 1949 ύστερα ειδική άδεια που κατόρθωσε να πάρει η ειδική εβραϊκή επιτροπή από τις τοπικές αρχές για επισκευή του χώρου. Έτσι δύο νέοι, οι Ηλία Βεντούρα και Μπερνάρ Μοτόλα, οι οποίοι ήταν απόφοιτοι του Πολυτεχνείου της Πόλης, παρουσίασαν ένα σχέδιο και επέμεναν να τους δοθεί η ευκαιρία να κτίσουν τον ναό. Το Διοικητικό Συμβούλιο της κοινότητας τους εμπιστεύτηκε και άρχισαν να κατασκευάζουν αυτό το μικρό κόσμημα που θα στόλιζε αργότερα τη συνοικία. Ο τρούλος της συναγωγής κατασκευάστηκε τόσο ανθεκτικός ούτως ώστε να μπορεί να αντέξει το βάρος του πολυελέου που ήταν 8 τόνοι. Τα γύψινα κατασκευάστηκαν από τον περίφημο καλλιτέχνη Γαρμπίς, τα βιτρό στην Ακαδημία Καλών Τεχνών, οι υαλοπίνακες ήταν ειδική παραγγελία από την Αγγλία και τα μάρμαρα από όνυχα. Την οικονομική διαχείριση της συναγωγής που κόστισε το υπέρογκο για την εποχή εκείνη ποσό των 300.000 λιρών Τουρκίας την επιμελήθηκε ο γνωστός στους κύκλους Μπαντίν. Την Κυριακή 25/3/1951 η Συναγωγή λειτούργησε για πρώτη φορά κατόπιν επιβλητικής τελετής. Η Συναγωγή, παρά τα αυστηρά μέτρα προστασίας της από βανδαλισμούς υπέστη τρεις αιματηρές επιθέσεις μέχρι σήμερα ( 6/9/1986, 1/3/1992 και 15/11/2003).

ΣΧΟΛΕΙΑ

Αστική Σχολή Γαλατά. Σε ένα επιβλητικό εξαώροφο κτίριο της συνοικίας στεγάζεται η ελληνική Αστική Σχολή του Γαλατά. Χτίστηκε το 1885 και μόλις το 1905 άρχισε να δίνει διπλώματα αναφορικά σε επαγγέλματα. Στην αρχή στέγαζε μόνο μαθήτριες και μετά την Μικρασιατική καταστροφή μετατράπηκε σε μικτό δημοτικό. Το σχολείο διοικούνταν από τη διεύθυνση του Ζωγραφείου σχολείου. Ο αριθμός των μαθητών ανερχόταν στους 230 συνολικά, εκ των οποίων 122 ήταν αγόρια και 108 κορίτσια. Ο αριθμός των μόνιμα διορισμένων δασκάλων ανερχόταν στους 10 και η ξένη διδασκόμενη γλώσσα ήταν τα γαλλικά. Έως και το 1949, ο τρόπος λειτουργίας του σχολείου παραμένει ίδιος Τα διευθυντικά του έδρανα κόσμησαν επάξια σπουδαίοι άνδρες των γραμμάτων της Πόλης όπως οι Πέτρος Σκυλίτσης, Επ. Ρίζος, Παυλ. Μελιτόπουλος και Χρ. Μαυροφρύδης. Μετά από τα έκτροπα Σεπτεμβριανά του 1955 αλλά κυρίως τους διωγμούς του 1964  όταν άρχισαν οι ανθελληνικές εκδηλώσεις εις βάρος της ελληνικής κοινότητας, το σχολείο άρχισε να έχει όλο και λιγότερους μαθητές. Το 1968 επί διευθύνσεως  Θεοφ. Χιλιακοπούλου μετονομάστηκε σε Αστική Σχολή Καράκιοι. Από το 1970 και μετά ο αριθμός των μαθητών μειώθηκε σταδιακά ως το 1985 οπότε για μια δεκαετία το σχολείο παρέμεινε χωρίς μαθητές . Από το 1996-1997, το σχολείο αρχίζει να ανακαινίζεται και ανοίγει ξανά.  Από το 2000 έως και πριν από τέσσερα χρόνια λειτουργούσε μόνο το νηπιαγωγείο. Μετά λες και σταμάτησε ο χρόνος. Οι κοιτώνες, το εργαστήριο, η αίθουσα εκδηλώσεων, το γυμναστήριο, τα γραφεία των διδασκάλων, το αρχείο όλα λες και μαρμάρωσαν. Παντού μολύβια, τετράδια και βιβλία ανοιχτά, χειροτεχνήματα, ζωγραφιές άψυχα πράγματα που τους λείπει η παιδική ανάσα, η παιδικά σχολική αγωνία, το καρδιοχτύπι. Ευτυχώς σήμερα με την συμβολή πολλών Τούρκων ειδικών γίνεται προσπάθεια αλλαγής του αστικού τοπίου της περιοχής και μαζί μ αυτό ανακαίνισης και ανάδειξης της σχολής. Οι άοκνες φροντίδες της κας Κομοροσάνο Μαίρης, προέδρου της φοροεπιτροπής, και πάντα υπό την συμπαράσταση του Πατριάρχη μας Βαρθολομαίου αλλά και του πανταχού παρόντα συμπολίτη μας Λάκη Βίγκα συμβάλλουν θετικά να επαναλειτουργήσει η σχολή έστω και σαν νηπιαγωγείο.

Τον Αύγουστο του 2011 το Συμβούλιο της Γενικής Διεύθυνσης βακουφίων ψήφισε νόμο με τον οποίο επιστρέφονται οι ναοί και η σχολή του Γαλατά στους νόμιμους ιδιοκτήτες τους.  Είδομεν !!

Αυστριακό Λύκειο St.George . Υπό την επίβλεψη Καθολικών Λαζαριστών ιδρύθηκε το  1882 το αυστριακό λύκειο του Γαλατά. Ο στόχος του σχολείου ήταν η σπουδή γερμανόγλωσσων μαθητών καθώς και η επιμέλεια ορφανών κάτω από μια θρησκευτική επίβλεψη. Το 1900 η σχολή μετατρέπεται σε εμπορική και όλα τα μαθήματα διδάσκονται στη γερμανική γλώσσα εκτός της Ιστορίας, Γεωγραφίας και Πατριδογνωσίας. Μετά από το 1995-96 δικαίωμα να σπουδάσουν στη σχολή και να αποκτήσουν το δίπλωμα matura είχαν και Τούρκοι μαθητές. Οι απόφοιτοι βάσει του αυστριακού εκπαιδευτικού νόμου περί ανωτάτων σχολών, θα μπορούσαν να συνεχίσουν τις σπουδές τους σε όποιο αυστριακό πανεπιστήμιο επιθυμούσαν. Στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου  τα εκπαιδευτήρια που ανήκαν στον εχθρικό για τους Οθωμανούς άξονα ανέστειλαν τη λειτουργία τους. Το αυστριακό όμως όχι μόνο εξαιρέθηκε  αλλά επεκτάθηκε και στους χώρους των άλλων κλειστών την εποχή εκείνη ιδρυμάτων. Στην ξένη κατοχή της Πόλης το 1919 οι κατοχικές δυνάμεις απαγόρευσαν τη λειτουργία της σχολής εις ένδειξη εκδίκησης για την πρότερη στάση των αυστριακών  για να επαναλειτουργήσει το 1923  όταν ίδρυσε ο Κεμάλ την Τουρκική Δημοκρατία. Όταν ξέσπασε ο Β΄Παγκόσμιος Πόλεμος η σχολή ονομάστηκε Γερμανική Σχολή St George  για να αναστείλει πάλι τη λειτουργία της μέχρι το 1947 επειδή οι Τούρκοι δεν υποστήριξαν έμπρακτα τη Χιτλερική Γερμανία. Το 1988 συγχωνεύτηκαν όλες οι μοιρασμένες γερμανικές βιβλιοθήκες της Πόλης και δημιούργησαν το Κέντρο Γνώσεων, που  αναγνωρίστηκε πανηγυρικά από τις τοπικές αρχές. Το 1997 μείωσε την φοίτηση από 8 σε 5 χρόνια και το 2000, ένεκα του ανταγωνισμού με τα τοπικά επαγγελματικά λύκεια, ανέστειλε τη λειτουργία του εμπορικού τμήματος.

Γαλλικό Λύκειο St. Benoit. Tον Μάϊο του 1427 Βενεδικτίνοι μοναχοί με επικεφαλής κάποιον Nicolas Meynet ίδρυσαν ένα μοναστήρι στην πλαγιά του λόφου του Γαλατά και μέσα από τα τείχη που οι Γενουάτες έκτιζαν τότε. Ο τόπος επιλογής που κτίστηκε η εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Βενέδικτο και την Παρθένο Μαρία δεν ήταν καθόλου τυχαίος αφού στη θέση αυτή προυπήρχε βυζαντινός ναός και μία  μεγάλη δεξαμενή. Το έτος 1449 η μονή που αριθμούσε 16 καλόγηρους, φιλοξένησε σπουδαία πνευματική συνάθροιση με παρουσία του Αγίου Ιουστίνου της Πάντοβα. Οι  μοναχοί τις παραμονές της αλώσεως (1453) φοβούμενοι τις κατακτητικές διαθέσεις των Τούρκων κατόρθωσαν και φυγάδευσαν ιερά λείψανα και κοσμήματα πρώτα στη Χίο και ακολούθως στην Γένοβα.

Ακολούθησε μια τρικυμιώδης περίοδος μέχρι που με πρωτοβουλία του Γάλλου μονάρχη Φραγκίσκου του Α’ η μονή μετατράπηκε σε βασιλικό παρεκκλήσι του Γάλλου πρέσβη στο λιμάνι. Στη μεγάλη φωτιά του 1610 η μονή καταστράφηκε ολοσχερώς για να ανοικοδομηθεί από τους Ενετούς με την ονομασία πλέον St. Benoit.  Κατά τα τέλη του 17ου αιώνα η εκκλησία ανακαινίζεται από τον συνεταιρισμό εμπόρων της Μασσαλίας και αποκτά τη φήμη της πιο γοητευτικής εκκλησίας. Γίνεται τόπος ταφής αριστοκρατών και πρέσβεων και προστίθεται σ αυτήν  συγκρότημα νοσοκομείου και εξωτερικών ιατρείων. Η μονή στη δεκαετία 1773-1783 καταλείφθηκε από τους Ιησουίτες για να περάσει στα χέρια ξανά των Λαζαριστών. Μετά το πέρας της γαλλικής επανάστασης οι μοναχοί ανακαινίζουν εκ βάθρων το μοναστήρι προσθέτουν λύκειο και το ονομάζουν Λύκειο St. Benoit της Κωνσταντινούπολης, όνομα που διατηρεί μέχρι και σήμερα. Το 1839 καλόγριες της Αδελφότητας Ελεημοσύνης  θα δημιουργήσουν γυναικείο τμήμα στη σχολή.

Η ΠΡΟΚΥΜΑΙΑ ΤΟΥ ΓΑΛΑΤΑ

Η ιστορική για όλους τους παλιούς Κωνσταντινουπολίτες προκυμαία του Γαλατά για την εποχή που κατασκευάστηκε (1892) αποτελούσε την πλέον μοντέρνα πτέρυγα του λιμανιού που επεκτείνονταν  περίπου ένα χιλιόμετρο από την περίφημη γέφυρα του Γαλατά μέχρι το Φιντικλί. Εδώ έδεναν τα μεγάλα πλοία των ευρωπαϊκών γραμμών αλλά και τα μεγάλα κρουαζιερόπλοια της εποχής. Τα τουρκικά υπερπόντια επιβατηγά πλοία ανήκαν στην εταιρία Εκμετάλλευσης Θαλασσίων Μεταφορών και εκτελούσαν συνήθως γραμμές εκτός της θάλασσας του Μαρμαρά. Ταξίδευαν προς την Σμύρνη, Μερσίνη, Αντάλια αλλά και στην μεσογειακή γραμμή Κωνστ/πολη – Σμύρνη – Πειραιάς – Νάπολι – Μασσαλία και Βαρκελώνη. Τέτοια πλοία ήταν τα Καράντενιζ, Ακντενίζ, Εγκεντενίζ, Ιστανμπούλ, Άνκαρα και Τραμπζόν. Τα κρουαζιερόπλοια της εποχής ήταν τα ελληνικής σημαίας της εταιρίας Ηπειρωτική Ατλας, Ιάσων, Σεμίραμις, τα Σαν Τζιόρτζιο και Σαν Μάρκο της εταιρίας Αντριάτικα, τα Στέλλα Μάρις, Στέλλα Σολάρις και Στέλλα Οκεάνις της εταιρίας Σαν Λάϊνς. Όλα αυτά τα μεγαθήρια για την εποχή ΄50 έως ΄70 ήταν στολίδια για το λιμάνι του Γαλατά και αρκετά σοβαρό έσοδο για την τοπική κοινωνία του.

Το κτίριο του τελωνείου και της υποδοχής των επιβατών όλων των υπερπόντιων πλοίων ήταν το περίφημο yolcu salonu της ακτής με τον υπερυψωμένο πύργο του. Μέσα στο μεγαλοπρεπές αυτό κτίριο που κατασκευάστηκε το 1937 από τον αρχιτέκτονα Ρεβί Γκορμπόν φιλοξενούνταν γραφεία των εταιριών κρουαζιερών, εκδοτήρια εισιτηρίων, κρατικές υπηρεσίες, τελωνειακές υπηρεσίες, έλεγχοι διαβατηρίων, duty free καταστήματα, τεχνικές υπηρεσίες συντήρησης και καθαρισμού πλοίων, γραφείο κρατήσεων για ξενοδοχεία, εστιατόριο και βέβαια γραφεία ενοικίασης αυτοκινήτων και τουριστικών εκδρομών.

Το 1958 ο Sedat Hakki Eldem, νέος απόφοιτος των Καλών Τεχνών της Πόλης, πρότεινε και κατασκευάστηκαν αποθήκες εμπορευμάτων στην περιοχή ενώ το 1982 όλος ο χώρος γύρω από το κτίριο ανακηρύσσεται  ως άκρως τουριστικός και το 1988 απαγορεύτηκε η είσοδος και έξοδος φορτηγών με αποτέλεσμα να κλείσουν οι αποθήκες των εμπορευμάτων και οι χώροι αυτοί να χρησιμοποιούνται ως γκαλερί έργων τέχνης, ζωγραφικής και γλυπτικής.

Ύστερα από αρκετούς δικαστικούς αγώνες το σχέδιο Galataport project ξεκίνησε να εφαρμόζεται το 2015 οπότε και το κτίριο γκρεμίστηκε (2017) και μαζί μ αυτό και μια ιστορία μισού και πλέον αιώνα.

Τώρα αναμένεται η πολεοδομική αλλαγή της ευρύτερης περιοχής για να δοθεί η δυνατότητα στο πρώτο λιμάνι της χώρας να υποδέχεται τα τεράστια και πολυώροφα πλέον κρουαζιερόπλοια με τους χιλιάδες τουρίστες τους  χωρίς κανένα πρόβλημα.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *